Ultimo Dispenser ng Paper Towel

ni Beverly W. Siy para sa kolum na KAPIKULPI sa lingguhang pahayagang Perlas ng Silangan Balita ng Imus, Cavite

Inimbitahan ang asawa kong si Ronald bilang tagapagsalita sa isang serye ng seminar tungkol sa paggawa ng pelikula. Ang nag-imbita ay si Bumbo, isa sa malalapit niyang kaibigan. Nagtatrabaho si Bumbo bilang editor sa isang business process outsourcing company o BPO sa may Mckinley Hills, Taguig City. Noong nagsisimula pa lang ang 2015, sa kanilang opisina ay nagtatag si Bumbo ng isang club para sa mga mahilig sa pelikula. Isa sa mga proyekto niya bilang pangulo ng club ay film fest na katatampukan ng pelikulang sila mismong mga miyembro ng club ang gagawa. Dalawang beses akong isinama ako ni Ronald sa opisina ng BPO nina Bumbo nang dumating na paksang scriptwriting sa pa-seminar ng club. Pero hindi scriptwriting o seminar o pelikula ang paksa ng sanaysay kong ito. Iba. Tiyak na magugulat ka.

Unang punta ko pa lang, manghang-mangha na ako sa ganda ng opisina nina Bumbo. Ilang floors sa isang magarang building ang okupado ng opisina. Kalaunan, malalaman kong matatagpuan din sa isa pang building sa area na iyon (sa McKinley Hills) ang ilang floors pa ng opisina nina Bumbo. Sa palapag kung saan kami madalas na dinadala ni Bumbo ay may guwardiyang nakaantabay sa entrada ng opisina nila, katapat ng entrada ang mga elevator ng mismong building. De swipe ng high-tech na ID ang lahat ng entrada sa opisina. Sa madaling salita, sobrang higpit ng security! Bakit kaya? Sobrang selan ba talaga ng mga pinoproseso sa opisinang ito?

Ang work area ng mga tagaroon ay napakalawak, parang buong furniture section ng SM Department Store. Maliwanag ito at malinis, at nahahati sa mga cubicle ang majority ng espasyo. Airconditioned, siyempre. Ang pantry ay malaki rin, tantiya ko, higit pa sa 150 sq.m. ito. Airconditioned din, parang food court sa mga mall ang dating, maraming mesa, at ang cute ng mga upuan. Cool din ang mga kulay na matatagpuan sa pantry: puti at berde. May vendo machine sa isang gilid, kahanay nito ang supplies para sa gustong magkape. Sa dulo, may mga lababo. Mga, kasi hindi lang isa. May water dispenser at refrigerator din. Nakakatuwa talaga. Lalo’t ang linis-linis. Kung doon ako nagtatrabaho, malamang maya’t maya ako sa pantry!

Pero pinaka-namangha talaga ako sa kubeta nila. Maliit lang ito, mga tatlo o apat na cubicle. Pero mabango, malinis at kumpleto sa supplies. May liquid soap at tissue paper. E, ba’t ako namangha samantalang parang ordinaryong CR lang naman pala ito? Paano, pati ang dispenser ng paper towel nila, high-tech! Automated ito. Oo, ordinaryo ang matik-matik na mga bagay sa CR. May automatic na gripo, may automated na liquid soap dispenser. Pero, sa buong buhay ko, noon at doon lang ako nakakita ng automated na dispenser ng paper towel. Big deal talaga sa akin ‘to. First time, e.

Anyway, ano ang trabaho ng mga tagaroon? Iba-iba. Karamihan ay trabaho na utak ang pinagagana. Tipong financial analysis, ganyan. Si Bumbo, nag-e-edit ng mga dokumento tungkol sa iba’t ibang legal cases sa U.S. Ginagawa niya ito para mas madaling mahanap at maintindihan ng mga abogado roon ang mga legal document na kailangan nila sa kanilang espesyalisasyon. Sabi ni Bumbo, marami raw siyang natututuhan sa trabaho niya. Malaki rin ang suweldo niya, nasa 40-50k. Ang laki, di ba? Hayahay ang buhay. Maganda raw talaga ang ganito, ang BPO. Lalo na sa bansang tulad ng Pilipinas. Nagkakatrabaho ang mga Pinoy. Pero nawawalan ng trabaho ang mga taga-U.S. (kasi nga, ina-outsource na lang sa bansang mas mura ang bayad sa empleyado ang mga trabahong para sana sa sarili nilang mga mamamayan). Ibig sabihin, hindi rin talaga nakakatulong sa ekonomiya nila ang konsepto ng BPO. Kaya ang totoong nakikinabang dito ay ang BPO company. There’s no way to go but up, ‘yan ang direksiyon ng kanilang kita. Nakakatipid sila sa mga Pilipino. (Hindi tayo kasingmahal ng mga Amerikano.) Ang natitipid ng BPO company ay napupunta sa mismong BPO company.
Sa kasamaang-palad, ang trabahong naibibigay ng BPO sa Pilipinas ay hindi nakakatulong sa pagpapaunlad ng Pilipinas in qualitative terms. Sabi ni Bumbo, sa bawat pag-e-edit niya ng dokumento, ang umuunlad ay ang legal system ng U.S. Ang humuhusay ay mga Amerikanong abogado. Kung ganon, paano ito makakatulong sa nation building natin?

Kung suweldo ang pag-uusapan, aba’y malaking bagay nga naman ang 40-50k. Nagagastos ng BPO employee ang perang ito dito sa Pilipinas, kumikita ang gobyerno sa BPO employee sa pamamagitan ng buwis. Puwede na. Kaya lang, kung parami nang parami ang ganitong empleyado, okey lang ba sa gobyerno na ang ambag ng kanyang mamamayan sa bayan ay pera lang, buwis lang? Okey lang ba na ang utak ng mamamayan niya ay ibang bansa ang nakikinabang?

Kung sino man ang nakaisip ng konseptong iyan, bow ako, ang galing, e. Ang galing mang-engganyo. Kung hindi susuriing maigi ay aakalain mong biyaya talaga ng langit ang trabaho’t perang maibibigay nito. Ang taas ng suweldo, ang gara ng opisina, pangmatalino ang trabaho. Pang-first world ang lahat. Ultimo dispenser ng paper towel.

Araw-araw, tuwing pumapasok ang BPO employee sa kanyang trabaho, para siyang nata-transport sa ibang bansa. Sa loob ng opisina, tanging mga katrabaho lang niya ang magpapaalala na nasa Pilipinas siya. Kapwa Pinoy, e. Pero ang mismong gawain ay mula sa ibang bansa, problema ng ibang bansa ang iisipan niya ng solusyon, ang amenities ng opisina ay pang-international. Pero pag tapos na ang gawain, pag nasolusyunan na ang problema ng iba, paglabas ng opisina, paglabas ng McKinley Hills, back to reality na uli. Nariyan ang masikip na dyip, ang mga holdaper, ang basura, ang mga pulubi, nariyan ang mala-impiyernong init, nariyan ang mala-impiyernong init sa MRT at LRT, nariyan ang mala-impiyernong trapik. Nariyan. Muli. Ang. Impiyerno.

Kaya sa isang banda, ang BPO companies ay isang uri ng pantasya. Anong masama sa pantasya? Wala. Natural lang ito para ma-entertain, para maka-survive sa napakalupit na realidad. Pero kung ang isang tao, pantasya nang pantasya, wala nang ginawa kundi isipin ang isang pantasya, may nalulutas bang problema? Wala. Posibleng malimutan ng taong ito ang totoong problema sa kapapantasya niya! Posible rin na hindi niya alam na pagpapantasya na pala ang ginagawa niya, akala niya, bahagi ng realidad ang paborito niyang pantasya. Kaya wala siyang gagawin para mabago ang kanyang sitwasyon. Hahayaan lang niya ang pantasya hanggang sa tumanda siya at mamatay. Posible ring maipamana niya ang sitwasyon at pantasyang ito sa kanyang mga anak at apo.

Posible. Pero iyan ay kung nariyan pa ang pantasya. Kasi ang pantasyang BPO ay walang ibang hanap kundi ang mas mataas na kita. Pag nakahanap siya ng mas murang mga empleyado kaysa sa mga Pilipino, siguradong magliligpit na ito ng mga props niya at mabilis na lilipad, magsisisirko sa ere’t maglalatag ng dolyar sa bago nitong pugad.

Kung may tanong, mungkahi o komento, mag-email sa beverlysiy@gmail.com.

Isa sa mga papel ng kultura

May natanggap akong transcription project. Ang ininterbyu ay si Dr. Steven Patrick Fernandez ng Mindanao State University-Iligan Institute of Technology. Isa siya sa mga aktibong tagapagtaguyod ng sining at kultura sa bahaging iyon ng Pilipinas. Siya ay isang musician, theater artist at director, writer at cultural organizer.

Isa sa mga sinabi niya sa interbyu ay parang ganito: tumutulong ang kultura sa pagkamakabayan ng bawat tao. Binanggit niya ang kultura ng Russia at ang kultura ng Tibet. Ang mga kultura nito ay nakakatulong sa pagkamakabayan ng mga tao roon.

Naisip kong bigla ang sa atin. Ano ba ang kulturang Filipino? Nakakatulong ba ito sa pagiging makabayan natin? Teka, back to basics muna. Ano nga ba ang kultura?

Ang kultura ay ang paraan ng pamumuhay ng isang grupo ng tao. Paraan ng pamumuhay meaning lahat ng bagay na may kinalaman sa kung paano nabubuhay ang isang tao. Ang kultura ay pagkain at inumin, ugali, gawi, paniniwala, arkitektura, damit at iba pang isinusuot, komunikasyon, binabasa, pinapanood, pinakikinggan, pangalan, etc. etc. Mahaba ang listahan!

Kung ito ang kultura, ano ang sagot sa tanong na ano ang kulturang Filipino?

Ano ang kinakain ng mga Filipino? Sinigang, dinuguan, kanin, milk tea, toyo at suka, bagnet, burger, bulalo, pakbet, spaghetti, pizza, taho at iba pa. Pinoy na Pinoy (maliban sa milk tea, burger, spaghetti at pizza). Check!

Ano ang ugali, gawi at paniniwala ng mga Filipino? Masiyahin, magalang sa matanda, mahilig sa tsismis, mabagal, mahilig magpatorya-torya, friendly, mapagmahal sa pamilya, malinis sa bahay, baboy sa labas ng bahay, walang disiplina, maparaan, madiskarte, matiyaga, masipag, mapagpatawad (kaya marami ang nare-reelect na mga politikong nahatulan na nga ng pagkakasala noon!) at iba pa. Kung puwedeng gawin bukas, bukas na lang gagawin. Sa umpisa lang masigasig, pag nagsawa na, mawawalan na nang gana sa ginagawa. Nakita na ngang mali ang isang bagay, gagayahin pa. Pag sinita, ang idadahilan ay ginagawa rin naman ng iba ang ginagawa niya. Laging late! Naghahanda ng higit sa kaya dahil nahihiya sa sasabihin ng ibang tao kapag may nakapansin na kulang ang inihanda. Gagawin ang lahat para sa pamilya ultimo ang pagsasakripisyo ng sariling kapakanan. At marami pang iba. Pinoy na Pinoy. Check!

Kumusta ang arkitektura? Sa Makati, very modern, parang wala ka sa Pilipinas, para kang nasa Singapore. Sa mga subdivision at village, moderno na rin ang mga bahay. Ang mga pangalan ng modelo ng bahay ay hango pa sa kanluran: Matteo, Chelsea, Chloe. Puro sementado, kongkreto ang mga ito. Ipinagmamalaki pa ng mga realty developer kung ang subdivision, village at bahay nila ay hango sa Italy o kung saang bansa ang estilo. Itinatayo ilang daang metro mula sa monumento ni Rizal sa Luneta ay ang Torre de Manila ng DMCI, isang modern style condominium. Sa lahat ng sulok ng bansa, ang mga lumang bahay at building ay isa-isa nang dine-demolish at pinapalitan ng mga building o commercial establishments. Ang mga nabubulok na ngunit umportanteng mga bahay at lugar ay bibihira nang pagtangkaan na maisalba at maipreserba puwera na lang kung ma-sensationalize ito ng media. Pinoy na Pinoy. Check!

Ano nga ba ang paborito nating suotin? Kamiseta, shorts, sando, pantalon, blouse, maong, palda, bestida at iba pa. Kumusta ang tatak? Bench, Penshoppe, H & M, Marks and Spencer, Esprit, Bayo, Nike, Adidas, Converse, Lee, Arrow at marami pang iba. Alin diyan ang Pinoy na Pinoy?

Sa komunikasyon, ano ang wika natin sa araw-araw? Filipino, Ingles, Taglish, mga lokal na wika. Kapag gusto natin magmukhang matalino, anong wika ang ginagamit natin? Ano ang ginagamit na wika ng mga major na pahayagan sa ating bansa? Ano ang wikang ginagamit ng ating pangulo sa kanyang opisyal na komunikasyon sa iba't ibang ahensiya ng pamahalaan? Ano ang wikang ginagamit ng mga trapo sa pangangampanya? Pinoy na Pinoy ba?

Ano ang paboritong babasahin ng karaniwang Filipino? Romance novels sa Filipino, love stories sa Wattpad, mga aklat ni Bob Ong, Philippine Star, Inquirer, Bandera, Abante Tonight, Harry Potter, 50 Shades of Grey, anumang nakasulat sa Facebook at iba pa. Pinoy na Pinoy pa ba?

Ano ang pinapanood natin? TV Patrol, 24 Oras, It's Showtime, Eat Bulaga, mga pelikula ni Vic Sotto at Ai-ai delas Alas, KrisTV, Pangako Sa 'Yo, TV show ng aleng maliit na si Ryzza, Please Be Careful with My Heart, My Husband's Lover, mga anime, mga koreanovela, She's Dating a Gangster, Diary ng Panget, Hunger Games, Jurassic World, at iba pa. Pinoy na Pinoy (maliban sa huling dalawang pelikula). Check!

Ano ang pinakikinggan natin? Si Papa Jack! Sina Chris Tsuper at Nicole Hyala! Mga kanta nina Maja Salvador at Sarah Geronimo. Korean pop bands. Psy ng South Korea. Music sa MYX at MTV. Taylor Swift, Chris Brown, Beyonce. Ayayay, Pinoy na Pinoy pa rin ba? Check but no check.

Aaaat ano nga ba ang mga pangalan natin? Beverly, Kenji, John, Paul, Sophie, Sean, Elijah, Kimberly, Nicole, Colin, Samantha, Keith at iba pa. Aminado naman tayo, talagang hindi tayo Pinoy na Pinoy pagdating dito. Iilan lang ang naglalakas-loob na magpangalan sa kanilang mga anak ng mga pangalan at salitang katutubo sa atin. No check.

Kung ang mga binanggit ko ay siya ngang bumubuo sa kulturang Filipino, nakakatulong ba ito sa pagiging makabayan natin? Ano sa tingin ninyo?

Para Saan Nga Ba ang Package?

ni Bebang Siy para sa Kapikulpi, kolum sa Perlas ng Silangan Balita

Kapapanganak ko lang noong 18 Hunyo 2015. Sa ospital, habang ako ay nasa recovery room, ang asawa kong si Poy ay nasa sarili naming kuwarto doon. Dinalhan daw siya ng nurse ng isang package courtesy of the hospital. Kinabukasan ko na nakita ang package. Natawa ako sa laman nito. Toilet paper na may tatak ng ospital, toothbrush na pang-travel, isang sachet ng Colgate, measuring cup, tsinelas (na gawa yata sa papel, sobrang nipis, e!), shower cup (na gawa rin yata sa papel), kutsara’t tinidor, dalawang maternity pad (iyong parang panyo na inilalatag sa kama) at isang pack ng Modess maternity pad. Masaya si Poy nang matanggap niya ito. Ako naman, nainis. Sabi ko, nagdala tayo ng toilet paper, toothbrush, toothpaste, tsinelas, at maternity pad. Aanhin natin ang karamihan sa mga bagay na nasa package na ito? Dagdag gastusin lang ang mga ‘yan! Kasi siguradong naka-charge iyan sa atin.

Pinatanong ko sa nurse kung puwedeng isoli na lang ang package. Ang sagot nito ay hindi puwede. Lahat ng pasyenteng nanganganak doon ay nakakatanggap daw ng ganong package. In short, required ang lahat ng manganganak doon na kunin ang package. Whether we like it or not. Aray ko, pakiramdam ko noon ay may bubukang tahi any minute. Ang sunod kong tanong, puwede bang isoli na lang namin ang mga bagay sa package na ito na mayroon na kami. Halimbawa nga ay ang tsinelas at toothbrush at toothpaste. Ang sagot nito ay hindi puwede. Kasi package iyon. Hindi puwedeng isa-isang bilhin o isa-isang isoli sa ospital.

Isang napakapangit na practice ngayon ng mga kumpanya ang package-package. Marami itong katawagan. Bundle, Value Meal, Tipid Meal, Tipid Pack, All-in-One, at iba pa. Pinagsasama-sama ng mga kumpanya ang ilang mga bagay pagkatapos ay ibebenta nila ang mga ito sa consumer bilang isang buo. At paniniwalain nila ang consumer na mas makakatipid ito kung isang package na lang ang bibilhin. Pero ang totoo, hindi. Kasi may mga kasama sa package na iyon na hindi naman talaga importante o hindi talaga kailangan ng consumer. Ang totoong nakikinabang sa package-package ay ang kompanya. Dahil may patong siya sa presyo ng BAWAT item sa kanyang imbentong package.

Isang magandang halimbawa nito ay ang mga value meal sa fast food restaurants. Kadalasan, ang isang meal ay binubuo ng hanggang tatlong item. Kanin, ulam at inumin (na kadalasan ay soft drink o iced tea o juice). Ang presyo ng kanin at ulam ay malapit na sa presyo ng value meal na kanin, ulam at inumin. Kaya ang consumer, nag-aakalang mas makakatipid siya kung ang bibilhin niya ay ang value meal na lang. Pero ang totoo, napapagastos pa siya. Kasi magdadagdag pa rin siya ng pera para sa inumin. At ang presyuhan ng inumin sa fastfood restaurants ay iba sa presyuhan ng inumin sa sarisari store. Walang sampung pisong inumin sa fastfood restaurants! At isa pa, hindi naman talaga kailangang bumili ng inumin ang isang consumer. Dagdag sugar lang ito sa katawan! Mabubusog pa rin siya kahit na tubig lang ang kasalo ng kanyang kanin at ulam.

So, tandaan natin, mahal kong mambabasa, na suriing mabuti ang mga package-package na naeengkuwentro natin. Sa una’y masisilaw kang talaga sa “tipid strategies for you” ng kompanya. Sa una’y aalukin ka ng marami (package nga!) para sa isang ispesipikong presyo, pero pag kinuwenta mo na ang lahat, pineperahan ka lang pala gamit ang mga bagay na wala namang kakuwenta-kuwenta.

Kung may tanong, komento o mungkahi, mag-email lamang sa beverlysiy@gmail.com.

Back to Regular Programming

Ito ang una kong sulatin pagkatapos manganak. Na-inspire akong magsulat ngayon dahil sa binabasa kong libro, Operating Instructions ni Anne Lamott. Journal ito ni Anne tungkol sa unang taon sa mundo ng kanyang baby na si Sam. Si Anne ay isang Amerikanong manunulat, isa rin siyang solo parent. Ilang araw ko nang binabasa ang kanyang libro pero ngayon lang ako na-compel na magsulat. Sumapit kasi ako sa bahagi na tungkol sa nobela niya na malapit nang lumabas sa bookstores. May nobela siya na lalabas ilang araw pagkatapos niyang manganak!
Wow. Ang sarap ng ganong pakiramdam.

Kaya na-inspire akong magsulat. Ilang araw na akong nakasentro sa baby kong si Dagat.

Pagkagising sa umaga, titingnan ko ang langit para i-check kung may araw o wala. Kailangan kasing ibilad sa araw si Dagat para sa kanyang Vitamin D (sunshine!). Kung gising na si Dagat, ihahabilin ko siya kay Poy. Bababa na ako para mag-ayos sa kusina (maghugas ng mga pinagkainan ng nagdaang gabi) at maghanda ng pampaligo ng baby. Paaarawan ni Poy si Dagat. Mag-iinit ako ng tubig, magtitimpla ng gatas (sakaling umiyak si Dagat ay may maisasalpak!), maglalatag ako ng rubber mat sa sofa, maglalatag din ng mga damit at gamit na susuotin ni Dagat pagkaligo, tapos magpapaligo, bibihisan si Dagat, makikipagkulitan kay Dagat kasi quiet time niya iyon, magpapadede (either formula or breastfeed), magpapatulog ng baby, kung ayaw matulog ng baby, ibibigay ko siya kay Poy (na katatapos lang maghugas at magsteam ng feeding bottle at tsupon), sila naman ang magkukulitan, mag-uusap at magdidighayan. Ako, usually, maglalaba ng mga damit at gamit ni Dagat. Pag tulog na si Dagat, makakapagluto na si Poy ng tanghalian. Paglingon ko, past 2:00 na pala. Saka kami kakain. Maghuhugas ako ng mga pinagkainan. Tapos, magigising na si Dagat. Kakargahin ko siya, kukuwentuhan ko siya ng kung ano-ano. Kakantahan ko siya ng mga broken nursery rhymes sa Filipino. Broken kasi hindi ko na maalala ang lyrics, juskolord! For example:

Sampung mga daliri,
Kamay at paa,
Dalawang tenga,
Dalawang mata,
Ilong na maganda,
Maliliit na ngipin,
Masarap ikain!

Hindi ko na alam ang kasunod!

Tapos uumpisahan ko ang iba pang nursery rhyme tulad nito:
Maliliit na gagamba
Umakyat sa sanga

Hindi ko na rin alam ang kasunod!

Nakakalungkot, alam ko. Pagkatapos kong i-post ito, malamang maggo-Google ako, haha. Si Poy kasi, ilang araw nang nagpapatugtog gamit ang Youtube ng mga nursery rhyme mula sa US at UK. Ang galing nga, kasi animated at may subtitle pa ang iba. Sabi ko, meron bang ganyan para sa Filipino nursery rhymes? Parang wala, ano? Kako, gawa tayo. Patugtugin natin ng gitara si Mae! Ang ganda siguro niyon. At sigurado akong makakatulong din tayo sa iba pang naghahanap ng materyales na ganito para sa kani-kanilang baby.

Pagkatapos ng kuwentuhan at kantahan, itse-check ko ang diaper ni Dagat. Kung okey pa, hindi ko pa siya papalitan. Kung mabigat na sa wiwi at ebs, palit na. Bulak na basa sa tubig ang ginagamit naming pamunas ng singit-singit at puwit. Pupulbusan siya at susuotan ng bagong diaper at shorts o pajama. Tapos padededehin siya uli at patutulugin. Paglingon ko, six na ng gabi. Pagbabantayin ko ng baby si Poy habang nagsasaing siya at nag-iisip ng lulutuin para sa hapunan. Ako? Maliligo! Aba, siyempre, kailangan namang asikasuhin ang sariling hygiene, hehe. Kuskos to death ako kasi madalas, naiihian ako ni Dagat.

Pagkatapos, magbe-breast pump ako habang nakikipagkuwentuhan kay Poy (na nagluluto). Sa dining table ko ito ginagawa. Ipinapatong ko ang makina sa mesa, tapos nakaupo ako sa harap nito at magpapagatas gamit ang dalawa nitong pump. Asar na asar ako pag ginagawa ko ito. (Twice ko pa lang ginagawa, awa ng Diyos.) Pakiramdam ko kasi, hindi ako tao kundi isang baka. Ansabe ng gatasan sa New Zealand?

After 20 minutes, magwawalis at mag-aayos ako nang kaunti sa munti naming sala at sa munti kong workstation. Tapos, kakain na, iiwan na namin ang pinagkainan sa lababo. Bantay na uli ako kay Dagat. Makakapagbasa-basa na ako nang kaunti kung tulog pa siya. Kung gising na, kuwentuhan at kantahan na naman, hele-hele, padede. Maghahanda na kami para umakyat sa itaas, sa kuwarto namin ni Poy. Ihahabilin ko muna siya kay Poy or EJ (na usually ay nakauwi na galing sa eskuwela). Maglalabas ako ng long sleeves, pajama, diaper at bonnet ni Dagat. Maghahanda rin ako ng extrang dede, bulak (panlinis ng singit at puwit sakaling kailangang palitan ang kanyang diaper sa madaling araw), tubig sa maliit na lalagyan, pulbo at kung ano-ano pa. Paglingon ko, surprise, mag-aalas-diyes na!

Ilang araw nang ganyan ang maghapon at magdamag ko, naming mag-asawa. Nagbabago lang ang routine na iyan kapag may dumadalaw sa amin. Pero ganon din, baby pa rin ang sentro ng mga pagbabago sa routine. Wala talaga akong kawala.

Isang libro lang pala, na nakasentro din sa sanggol (ang sanggol na anak ng awtor), ang tuluyang makakapagpabago ng aking routine. Ang Operating Instructions ni Anne Lamott. Naisauli nito sa isang sulok ng aking utak ang kagustuhang magsulat. Magsulat ng kahit ano. Ngayong araw na ito. Ngayong minuto na ito.

Kaya heto ako, baby ang sentro, pero pilit kong kinakalikot ang utak at pinipihit ang sariling bibig. Sabik na kasi akong sambitin ang “back to regular programming!”

Royalties ng Isang Awtor

Para sa mga gustong magkaroon ng idea kung magkano ang natatanggap na royalties ng isang karaniwang awtor sa Pilipinas, narito ang sa akin.

It's A Mens World

para sa 2011-2013= P30,000 +
para sa 2014= P20,000 +
para sa 2015= P17,000 +

Ang aklat na ito ay inilatlaha ng Anvil Publishing noong 2011. Ang retail price niya sa National Book Store at iba pang bookstore ay P195.00.

Sa karanasan ko sa Anvil, laging delayed ang pagbabayad nila ng royalties. Pero hindi naman super delayed, mga isa hanggang dalawang linggo lang namang delayed. Naranasan ko rin ang mag-follow up para makuha ang royalties ko. Ipinadedeposit ko na lang ang tseke para hindi na ako gagastos sa pamasahe at para tipid din sa oras (mula sa side ko). Ipinadadala rin sa email ang report tungkol sa royalties. Nakasaad doon kung ilan ang nabentang aklat at kung magkano ang mapupunta sa akin. Ang maganda sa Anvil, reliable siya. Walang paktaw ang pagbabayad ng royalties taon-taon.

Marne Marino

para sa 2013= P 243.00
para sa 2014= P 2147.00
wala pa ang para sa 2015.

Ang aklat na ito ay isang pambatang aklat. Inilathala ito ng LG&M na isang imprint ng Vibal Publishing noong 2013. Ang retail price niya sa mga pangunahing bookstore ay P65 hanggang P75.

Hindi ako inabisuhan na puwede nang kunin ang royalties ko rito sa Vibal kaya ang tseke para sa 2014 ay noong Pebrero pa ang petsa. Buti na lang at naglakas-loob na akong magtanong kung may royalties ako (na actually ay dahil kulang pa kami ng ipambabayad sa ospital pag nanganak na ako kaya naghanap talaga kami ng mga collectibles hahaha), kung hindi ay baka napaso na ang tseke para sa akin. Ang unang royalties para sa akin ay wala sa anyo ng tseke. ito ay ibinigay na lamang bilang cash, kasabay ng tseke para sa 2014. Masyado raw kasing maliit ang halaga kaya hindi na itsineke. Sa dokumentong pinapirmahan at ibinigay sa akin, walang nakalagay kung ilan ang kopya ng Marne Marino na nabenta. Ang naroon lang ay ang amount kung saan nila kukunin ang royalties para sa akin. Nasa Sales Department daw ang dokumentong nagsasabi kung ilan ang nabentang kopya.

Nuno sa Puso I at II

para sa August hanggang December 2014= P 5,000+
para sa January hanggang Abril 2015= P10,000+

Dalawa ang aklat na ito. Sa mga book store, ang bawat kopya (mapa-I or II man) ay P180. Pag isang set ang binili, P360. Inilathala ito ng Visprint, Inc. noong 2014.

Ilang linggo bago lumabas ang mga Nuno sa publiko, hiningi na ng Visprint ang bank details ko. I assume para iyon sa royalties. At noong Pebrero 2015, himala nga akong nakatanggap sa aking bank account ng mahigit P5k. akala ko noong una, may nagkamaling magpadala sa akin ng limpak-limpak na salapi! Haha! Pero noong March, pagdalo ko sa WIT event ng Visprint, isang empleyado ng visprint ang nag-abot sa akin ng isang envelope na naglalaman ng dokumento tungkol sa aking royalties. may pinapirmahan din siya na receiving copy ng mga dokumento.

confirmed. royalties ko nga mula sa visprint ang pumasok na 5K plus sa aking account. Nakadetalye sa mga dokumento ang dami ng nabentang kopya at kung sino-sino (as in tao, may pangalan ng tao) at kung ano-anong branch ng book store ang nabentahan ng aklat. Nakakatuwa! sobrang detalyado! Ngayon namang Abril 2015, on time na pumasok sa bank account ko ang royalties ng mga Nuno. Hindi ako nag-follow up pero dumating ito on time. Ipinadala rin ng visprint via email ang mga dokumento para sa na-cover na period ng aking royalties ngayong Abril. Hay, heaven sent!

Sana nakatulong sa inyo ang mga isinaad ko rito. Kung may tanong kayo, gamitin natin ang comment box sa ibaba. Puwede ring mag-email sa akin sa beverlysiy@gmail.com.

payo sa baguhang manunulat

dapat huwag kang mahiya na magtanong ng writing assignment. manghingi ka, kung puwede naman.

sabi ko 'yan kay R, isang fresh graduate ng journalism sa isang state university.

nag-meeting kami para sa isang isyu ng komiks na bubunuin namin ngayong buwan na ito. sa sobrang dami ng nagpuntang writer, including senior writer na tulad ko, may dalawang attendee ang hindi nabigyan ng writing assignment. ang isa ay editor ng pang-high school na komiks na bubunuin din ngayong buwan na ito (siya lang mag-isa, kaya ok lang daw na wala siyang writing assignment mula sa department namin) at si R.

kinailangan kong tanungin si R kung may nakuha siyang writing assignment para masiguro ko na wala nga siyang natanggap pag ako ay nag-inquire na sa taong nagbibigay ng writing assignment. nang sabihin ni R na wala ngang naibigay sa kanya, sabi niya, okey lang po, okey lang po. at matindi ang pag-iling niya nang ituro ko ang taong nagbibigay ng writing assignment. wala pa akong sinasabi, hindi pa bumubuka ang bibig ko noon.

sabi ni R, expected ko naman po, kaya okey lang po. hindi na po. 'wag na po.

sabi ko, sayang naman ang punta mo rito at pakikipag-meeting sa amin kung hindi ka makakapagsulat sa susunod na isyu. itanong na natin at baka meron namang ibigay sa iyo.

ang tindi pa rin ng iling niya.

kaya nasabi ko ito:

dapat huwag kang mahiya na magtanong ng writing assignment. manghingi ka, kung puwede naman.

tapos nagkuwento ako sa kanya at sa katabi niya na fresh graduate din ng journalism at kasama rin naming writer ng komiks. sabi ko, kaya ako napunta rito ay dahil sa gawa ng anak ko. ang isina-submit ko kay sir ay tula ng anak ko. tapos ni-reject niya ito. tinanong niya ako kung interesado akong magsulat ng komiks na pambata. kahit wala akong experience ay inoohan ko ito, saka ako nagtanong ng writing assignment kay sir. ayun, binigyan naman ako. that was 5 years ago. minsan, sa isang isyu ay nakakadalawang kuwento ako. im so happy. after one year, nabigyan pa ako ng dagdag na assignment. ginawa akong scriptwriter para sa mainstay na character sa likod ng komiks namin.

sabi ko kay R, lagi akong humihingi ng assignment. ba't naman ako mahihiya? e ito ang talent ko, ang pagsusulat. kung gusto nating mabuhay dito, tayo ang hahanap ng isusulat, tayo ang hihingi ng isusulat. walang dapat ikahiya diyan. hindi naman tayo nagnanakaw.

habang nagsasalita ako ay namula nang husto ang mga mata ni R. tapos namula ang ilong niya. maya-maya, pahid na siya nang pahid ng kanyang panyo sa mukha. naiyak si R!

nailang na ako. hindi ko alam ang background ni R. bakit emotional siya pagdating sa raket? o sa mga writing assignment? ngayon lang kaya niya na-realize ang buhay-manunulat, isang type, isang tuka ang peg? na kailangan talaga e makapal ang mukha namin para mabuhay sa pagsusulat? o naiyak siya dahil may concerned sa kanya na kapwa manunulat?

i doubt it.

feeling ko, naiyak siya kasi nakakahiya nga naman iyong ganon, ang liit-liit na nga ng bayad sa amin, kailangan pa niyang hingiin ang isusulat niya, ang ikabubuhay niya. naiyak siya kasi nakakawasak ng pride ang ganon. pagkatapos mo nga namang mag-aral nang apat na taon, manghihingi ka lang pala ng raket, para makapagsulat, para magkapera.

well, ganon talaga. nakakaiyak. nakakawasak ng pride ang propesyon na ito. kaya nga siguro, walang nagtitiyaga sa pagsusulat. at iyong nagtitiyaga, iyong mga naiiwan, tapos na sa phase na iyan. hindi na nagugulat. ang iniisip na lang, bilang manunulat, paano niya maiimpluwensiyahan ang mambabasa? sa pamamagitan ng kanyang akda, paano niya mapapag-isip ang mambabasa na ang mundong ginagalawan nito ay nangangailangan ng kaunting pagbabago?

Unang Mga Damit at Gamit

Iniisa-isa ko ang bundle gift na iniabot ni Mam Ruby Gamboa Alcantara noong huli akong nag-guest sa kanyang mga klase sa UP Diliman. Ngayon ko lang kasi ito todong binuksan. Napakarami palang laman.
Bigkis
Pang-swaddle
Pang-itaas na sleeveless
Pang-itaas na long sleeves
Pajama
Mittens at booties

Wala na kaming problema sa welcome clothes ni Karagatan! Yey!

Ang saya ko! Ito rin iyong feeling ko sa tuwing makakakita ako ng naka-display na wedding gown sa mga mall ng Divisoria. Hindi ko alam kung bakit, siguro dahil sa kulay? Lahat, puti.

Thank you po uli sa aming ninang sa kasal, si Dr. Ruby Gamboa Alcantara. Isa po kayong biyaya!