Friday, January 27, 2017

Unexplored Regions (Essay on Literature from Philippine Regions)

by Beverly W. Siy and Ronald V. Verzo II

And you think you know your country very well. Like the contour of your body, as you stand naked in front of a mirror, you think you know its every line and shape, its very feel. But there are still things you’ve got to explore.

Travel they say brings you to experience the country and its people. But, seriously, not everything is experienced by just being there physically. Reading reaches minds of people you have yet to meet.
That’s why I want more books from the regions. Books that will speak to me of what is happening in that part of the country. There’s a big difference when locals write from their own points of view; we get to view things from their own lenses, we hear their stories straight from their own lips, their own minds.

The Philippine government leads the way to help the regions produce books. The National Commission for Culture and the Arts (NCCA) and Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) or the Commission on the Filipino Language launched the Books of the Nation program which has released publications such as:
Bayung Sunis (Bagong Tinig) Poesias nang Zoilo Hilario (2015), a book of poetry and a short play by the Kapampangan writer Hilario, with translations into Filipino and edited by Dr. Lucena Samson, it tackles romantic love and love for the country;

An Satuyang Kakanon sa Aroaldaw: Mga RawitDawit sa Manlainlain na Bikol at Salin sa Filipino (2015), a poetry book in Bicol with Filipino translations by Kristian Sendon Cordero;

Dandaniw Ilokano 1621-2014 (2015), a poetry book by writers from the Northern Philippines, edited by Dr. Junley Lazaga;

and, Pagdakep sa Ilahas (2015), a collection of new works in Kinaray-a, a Visayan language, edited by John Iremil Teodoro.

Released solely by the NCCA in 2014 is Pinatubo at Iba pang Tula, a poetry book in Bicol and Filipino by Loreta Tariman, which adds to Bicol’s healthy production of literature.

Publications from the regions also serve as solution to a problem. My friend Lourdes Zorilla-Hinampas, who happens to be the Officer-in-Charge of the Sangay ng Literatura at Araling Kultural of the KWF shared that, “It was very challenging for teachers under Mother Tongue-Based-Multilingual Education (MTB-MLE) to teach language and literature from their own regions. There was a lack of source materials.” Lourdes said it also didn’t help that most teachers did not know their own region’s literature very well because literary books mainly came from the National Capital Region (NCR) and were written in Filipino and English. To address these problems, KWF organized seminars to educate teachers and help them appreciate literary works from their own region and other regions, as well.

NCCA aims to produce publications through its project Kuwentong Supling. The seminar component of Kuwentong Supling was held in August 13-14, 2016 in various venues all over the country. The seminars emphasized increased inclusion of local heritage in lesson content in subject areas that are deemed appropriate and taught the development of lesson and localized materials for MTB-MLE subjects in seven major languages: Iloko, Kapampangan, Pangasinan, Bikol, Waray, Tagalog and Ilonggo.

In the last quarter of 2016, the Cultural Center of the Philippines released the 39th issue of its literary journal Ani. It boasted of works written in Ilokano, Akeanon, Bikol, Bikol-Naga, Chavacano, and Kinaray-a with translations in either Filipino or in English.

The Department of Social Welfare and Development (DSWD) organized Workshop on the Formulation of Sama-Bajau Story Books in Antipolo City last May 2016. The participants were Sama-Bajau youth and parents from Cabanatuan, Manila, Taguig and Paranaque. They were joined by social workers, community organizers and day care/activity center workers from the said cities. With Balangay Productions, a Manila-based multi-media production company, the participants were able to produce 39 manuscripts of storybooks designed for Sama-Bajau children.

One of the best outputs from the workshop tackles the story of three pearl divers who, upon realizing the damage caused by environmental problems in the production of pearls, planted mussah (mollusks) on the seabed with the hope that they’ll be able to breed more pearls. The story highlights the diving skills of Sama-Bajau children who, even at the tender age of three, can already dive to a depth of ten feet.

Another remarkable story is about a batong buhay, a white stone that has long been believed to possess life. A Sama-Bajau woman brought a stone from the beaches of Zamboanga to her new found home in the streets of another town. The stone brings her memories of a home faraway. But she finds serenity to see the stone as a decoration in the small flower garden that borders her home. The story mirrors the feelings of the Sama-Bajaus on migration and their displacement from the seascape of Zamboanga which they long so dear.

According to Elma Solis-Salamat of DSWD’s Social Technology Bureau, there are plans to publish at least four of the storybooks through DSWD as part of Sama-Bajau Localized Intervention and Learning Approach for Holistic Improvement (SALINLAHI). It is a community-based project that shall pilot-test Culture-based approach Early Childhood Care and Development as a social welfare and development model of intervention for implementation in Sama-Bajau Activity Centers located at Region III and the NCR.
There are also non-government efforts responsive to the need to publish printed and digital books from the regions.

Ateneo de Manila University Press released Susumaton Oral Narratives of Leyte (2016) edited by Visayan writer Merlie M. Alunan. It features stories about mystery and magical places, strange and magical people like aswang, higante, engkanto, and mysterious and magical events such as a perilous wood-gathering adventure, and a mother's strange horrifying death. Highlighted are legends, war memories, gossip and cautionary tales, and scatological tales such as a parrot who pretended to be Christ.

In 2014, the University of the Philippines (UP) Press launched the first book of the series, “Tikum Kadlum” (Enchanted Hunting Dog) in Iloilo City. The oral literature of indigenous peoples also known as Panay Bukidnon from the mountains of the four Provinces of Panay—Antique, Aklan, Capiz, and Iloilo—were recorded by anthropologist Dr. Alicia T. Magos. Gawad ng Manlilikha ng Bayan awardee for Epic Literature in 2000 Mr. Federico Caballero is one of the primary sources. In its foreword, Magos emphasized that the book that took 20 years to make “is a work of legacy which shows that the wisdom and gifting of God is distributed equally to all men in all places regardless of race and status in life.”

New Day Publisher launched Dr. Ma. Cecilia Locsin-Nava’s English translation of Shri-Bishaya (2015), a historical novel by Ramon Muzones. He used the novel to comment on the state of the nation during Marcos regime. The book is also available at, the digital bookstore of Vibal Group of Companies.

Museo Sang Bata sa Negros launched a series of bookmaking workshops for teachers in Bacolod City, Sagay City and the municipality of Manapla. It has produced mock ups of more than a hundred storybooks for the children of Negros Occidental.

Since 2013, Almayrah Tiburon, a professor and creative writer from Mindanao State University Marawi Campus, has been independently releasing her works about Meranaw people and culture. Her books, Terminal 1 and Terminal 2, are compilation of horror stories available in print and digital forms. According to Miss Tiburon, Meranaw writers like her are very eager to respond to the needs of MTB-MLE. She digs from her own pocket for the printing expenses. It is her way of introducing her works and increasing her chances to be included in various textbooks. She prays that her works reflect the value Meranaw people give to their arts and culture.

Imagine an active book production from local communities in different regions of the country. Look at that naked body you think you know so well, your country, now you realize there are more ways to explore those curves, through ways you haven’t touched before. Imagine those minds you have yet to read.

KWF is the official regulating body of the Filipino language and the official government institution tasked with developing, preserving, and promoting various local Philippine languages.

NCCA is the overall policy making body, coordinating, and grants giving agency for the preservation, development and promotion of Philippine arts and culture.

Thursday, January 12, 2017

things to consider when you are giving a price or quotation for a writing gig

1. iyo ba ang byline? if yes, tama lang ang price. kung hindi, as in ghost writer ka, taasan mo. kasi someone is getting the credit for your words.

2. gaano kahaba ang isusulat? pinakamababa na ang piso per word kung prosa. Kung tula, siguro mas ok kung per line o taludtod ang pagbibigay mo ng presyo. lugi ka kasi kung per word dahil paikliin ang labanan sa tula. ibang animal ang tula, kung di ka makata, wag tumanggap ng pagsusulat ng tula, utang na loob.

3. gaano karami ang kailangang i-research? mag-charge ko ng per hour o per day bukod sa piso per word na output. puwede mo ring ipasok sa price o quotation mo ang pamasahe papunta at pauwi sa kung saan ka magri-research, pagkain mo at entrance fee kung may entrance fee ang lugar ng pagsasaliksikan mo.

4. kailangan bang mag-interview ng tao? tingnan ang sinabi ko sa #3 ng list na ito.

5. malalagay ba sa panganib ang buhay mo dahil sa written output mo? if yes, please charge higher than usual, pls lang. i know a friend who had to go to a war torn area in mindanao just to write an article. isa sa mga naitanong niya sa sarili, may insurance na ba ako? hahaha yes kailangan i-consider iyan sa pricing/quotation kasi buhay mo ang posibleng kapalit ng pinatatrabaho sa iyo. kung hindi buhay, posibleng bahagi ng katawan!

6. rush ba iyan? if yes, times three ng usual price. kasi mape-pressure ka, kawawa brain cells mo. magpupuyat ka, 100% sure ako diyan. at higit sa lahat, ipa-prioritize mo siya kaysa sa ibang bagay na mas importante para sa iyo. example niyan, family.

7. saan ka magsusulat? sa facility nila? meaning, pahihiramin ka ng computer o laptop? that's good! kasi kuryente nila iyon, sila ang magbabayad. facility nila iyon, sila ang maaabala, gamit nila ang maluluma, hindi ang sa iyo. kung sagot mo ang place of writing, mag-charge ka ng kuryente at use of computer o laptop. kasi hello, ginagamit mo ang dalawang iyan for the client samantalang hindi mo naman binili iyan para lang sa kanila.

8. ilang revision ang puwede nilang ipagawa sa iyo? dapat may limit. typical na ang up to 2 revisions. kung sosobra diyan, mag-charge ng fee para sa bawat dagdag na revision. may komiks writing gig ako that took forever! my gad, ilang revisions, as in. noong una, ang taas ng fee pero sa dami ng pagpapa-revision nila, feeling ko, lugi na ako.

9. nature ng client-kung for charity naman iyan, you might want to give discount. pero pls, wag ka naman sanang pumayag na libre lang. posible kasing magamit ang pangalan mo when the client is dealing with other writers na. sasabihin nila, si ano nga, e, libre lang. eto lang ang isipin mo, lahat ng bagay, babayaran nila for that project, example, paper clip, kuryente, etc. so bakit sa iyo, libre lang? wag papayag!

10. use of copyrighted materials of others- kung gagamit ka ng copyrighted materials ng iba, baka may kailangan kang bayaran so better kung i-charge mo ito sa client, dahil baka wala nang matira sa iyong fee kung ipambabayad mo lang ito sa copyright owners.

11. payment- may down payment ba? dapat meron! para mai-prioritize mo sila! may tax ba? if yes, ilang percent? cash ba? saan pipik upin? baka sa malayong lupain so i-consider ang pamasahe papunta at pabalik, pati na ang time na mauubos to do that. tseke ba? if yes, for deposit ba o encashment? if for deposit, may bangko ka ba? hahaha! joke lang. three days clearing yan, so kailangan i consider mo iyon, deadline of their payment, plus 3 days. kung encashment ng tseke, saan ba ang bangko nila, baka sa madagascar pa, patay tayo diyan. i-consider ang pamasahe papunta at pabalik, pati na ang time na mauubos to do that.

Wednesday, January 11, 2017

Magagandang pangalan ng mga manunulat na Filipino

Ito 'yong tipo ng mga pangalan na pangmanunulat talaga. Tadhana nila na mailimbag ang kanilang mga pangalan sa cover at spine ng books, sa table of contents, sa ilalim ng pamagat ng mga akda. How I wish ganito rin ang naging pangalan ko.

Cristina Pantoja-Hidalgo- Manunulat sa Ingles, essayist, CNF writer pioneer sa Pinas

Temistokles Adlawan-cebuano writer, ang gusto ko sa kanya, parang sumusundot ang bawat pantig ng first name niya. at saka ang sarap namnamin. ang apelyido naman ay adlaw ang root word which means araw sa wikang Filipino

Adonis Durado- poet sa Cebuano, sa Greek mythology, adonis ang pangalan ng diyos ng beauty at desire, ang lupet no? at ang dorado naman sa espanyol ay ginintuan ang kahulugan. durado, dorado, malapit. so pag pinagdikit mo iyan, adonis dorado, pogi ka na, mayaman ka pa. hay, hayahay ang buhay!

Ricky Lee- manunulat sa filipino, scriptwriter, fictionist, ito, gusto ko, kasi maikli, madaling ma-recall. at magkatugma! kaso lagi siyang napagkakamalang si ricky lo hahaha na isang chismis column writer sa diyaryo. palagay ko meron ding nagkakamali na mapagkamalan siya bilang si ricky reyes, ang ina ng kagandahan sa showbiz hahaha

Virgilio Almario-National artist for literature, makata, wala nang tatalo pa sa ganda ng hispanic names sa pinas, parang may sundot ng hiwaga at kapangyarihan. saka mahahaba kasi ang hispanic names, parang mas may sense of permanence kasi naglilinger ang bawat pangalan sa dami ba naman ng pantig ng mga ito. tulad nito, anim na pantig, first and last name. isa pa palang dahilan kung ba't gusto ko ang pangalan na ito ay dahil magkatugma.

Lazaro Francisco- national artist for literature, nobelista, tulad ng sa pangalang virgilio almario ang dahilan kung bakt gusto ko ang pangalan na ito. dagdag pa, yung name na lazaro ay medyo suspenseful para sa akin, hindi ko alam kung bakit. para kasing may kinalaman sa pag-resurrect

Nerisa Guevarra- poet sa ingles, ito rin, hispanic name, at magkatugma. type ko rin maraming r ang pangalan niya, mas madiin sa memory ng aking pandinig, pag ang isang tula ay isinulat ng isang nerisa guevarra parang gusto mong kilalanin agad ang writer kahit di mo pa nababasa ang tula niya. also, naaalala ko si che guevarra sa pangalan niya

Edgar Samar- poet at ficitionist sa filipino, ito maikli at magkatugma, may recall, para ding blocked ang dulo ng first and last name niya. gar-mar. parang sinasabi niya "oy pare hanggang diyan ka lang"

Rebecca Anonuevo- poet at essayist sa filipino, wah another hispanic name. parang matapang na babae. hindi pala parang, talagang matapang, sa personal. anonuevo nga pala ay espanyol para sa bagong taon. i know parang nakakatawa pero kapag binigkas mo ang first and last name, hindi naman mukhang nakakatawa. parang dignified ito, pangalan pa lang.

Enrique Villasis- poet at scriptwriter sa filipino, yes hispanic name na naman. gandang ganda ako sa enrique. kung mabibigyan ako ng chance na magpangalan ng anak na lalaki, iyan ang pipiliin ko, enrique.

Kristian Cordero- poet sa wikang bicol-naga, hispanic name din, hindi religious ang mga tula niya hahaha pero ang ganda ng name, very spiritual! pangsimbahan

Genoveva Edroza-Matute- fictionist sa filipino, ito pang-alamat ang pangalan. mahaba pero bawat pantig, titimo sa isip mo. hndi sapat na tawagin siyang genoveva matute. dapat talaga, kasama ang edroza. kasi siya iyon, ang buong iyon.

Lualhati Bautista- fictionist at ngayon ay essayist na rin, sa wikang filipino, ang name na ito, filipino plus hispanic. wala nang mas fi-filipino pa kaysa sa salitang lualhati! i think parang kristian cordero din ito, napakaspiritual ng pangalan, lualhati is glory tapos bautista is spanish word for baptism/baptist. ang nickname ni mam ay hati at ineng. interesting ano?

Andrea Pasion-Flores- fictionist sa ingles, noong bata ako, i used andrea to introduce myself to strangers. i just love this name, i don't know why. parang napakadramatiko kasi niya, e. it's so unme hahaha malayo sa sarili ko parang ganon. sosyal, parang ganon. anyway, pasion ay espanyol para sa salitang passion or life, at flores ay espanyol para sa mga bulaklak. o di ba winner, life flowers?!

ba't ko ba to ginagawa? wala. natutuyuan na ako ng idea sa isang article na kailangan ko nang isulat. last year pa ang deadline, tipong ganyan.

Tuesday, November 29, 2016

a publisher wants your work in their textbook?

Ano-ano ang mga dapat hingiin kapag kinontak ka ng publisher at isasama raw nila ang akda mo sa kanilang textbook?

1. title ng akda- siguruhin mo muna na akda mo nga ang gusto nilang isama at ilathala sa kanilang textbook. baka hindi mo pala akda ang tinutukoy nila,haha!

2. bersiyon ng akda na ilalathala nila sa textbook- ito ay para makita mo kung anong bersiyon ang pinagkakainteresan nila. dito mo rin malalaman kung saan nila nakuha ang bersiyon ng akda mo. pagkakataon mo na rin ito para maiwasto ang anumang pagkakamali sa bersiyon na gusto nilang ilathala. icheck mo kung buo ba ang akda mo, kulang ba, sobra ba, mali ang format, at iba pa. magbigay ng abiso sa paraan ng paglalathala ng gusto mong lumabas para sa iyong akda sa kanilang textbook

3. title ng textbook- para naman mailagay mo sa iyong resume

4. pangalan at contact details ng publisher- para malaman mo kung reputable ba iyan o hindi. bago ba yan o hindi, malaki o hindi, at legit ba o fly by night. para din malaman mo kung sino ang interesado sa iyo.

5. pangalan at contact details ng editor/s- same as number 3

6. detalye ng permit fee- ang permit fee ay ang fee na ibibigay ng publisher sa iyo kapalit ng pagpayag mo na mailathala ang iyong akda sa kanilang textbook. magkano ba iyan? ok ba sa iyo ang amount? mataas ba? mababa? alalahanin, hindi ka nagde-demand ng bayad para sa iyong akda, ang iyong akda ay priceless! ang permit fee ay bahagi mo sa kikitain ng kumpanya sa sales ng textbook. na siguradong tatabo sa takilya dahil helo ilang estudyante ang bibili niyan, ilang eskuwelahan ang magre-require niyan. magkano ang katanggap-tanggap? ok na ba sa iyo ang piso per copy ng textbook per print/reprint ng isang edition? for example, balak ng publisher na maglabas ng 5k copies, ang hihingin mo ay 5k pesos for this certain edition only. ok ba?

kung ang isang textbook ay P400 ang presyo, at 5,000 copies ang iimprenta nila at ibebenta, bale dalawang milyong piso po ang gross income nila. limang libong piso lang ang dine-demand mo. tinga ba.

7. detalye ng tax na ibabawas sa permit fee- ilang percent ba? ikaw ba ang magre-remit o ang publisher? kung publisher ang magre-remit, humingi ng kopya ng BIR Form 2307 kahit through email lamang. ibigay mo sa kanila ang iyong tax identification number o TIN at ang iyong complete home address. kailangang ilagay iyon ng publisher sa nasabing BIR form.

8. detalye ng method of payment- Cash? Check? If cash, paano ito ipapadala sa iyo? may ikakaltas bang remittance fee? idedeposito ba sa bank account mo? Kung check, kanino mo ibibigay ang bank details mo?

9. detalye ng pagbibigay ng compli copy-ang compli copy ay complimentary copy, meaning kopya para sa iyo. at libre ito dapat. ito ay para may kopya ka ng libro kung saan nalathala ang iyong akda. dapat i-deliver nila ito sa iyo nang libre, meaning, hindi ikaw ang magbabayad ng pagpapadala sa iyo. palagay ko, ok na ang isang kopya.

10. detalye ng presyo kung ikaw mismo ang bibili ng extra copy nito- may discount ka ba?

11. detalye ng format- print lang ba o kasama ang digital format? kung pati digital format, ano ang mga paraan nila para maprotektahan sa mga pirata ang gawa mo?

12. detalye ng edisyon- pang-ilan na nga ba ito? ilang kopya sa isang edisyon ang iimprenta nila? usually 3,000 to 10,000 copies per edition. pag lumampas ng 10,000 copies per edition, super laki ng publisher na iyan. milyon to bilyon ang kita niyan, wag mahiyang maningil ng mas mataas.

13. detalye byline mo- anong gusto mong version ng iyong pangalan ang lumabas sa ilalim ng pamagat ng iyong akda?

14. detalye tungkol sa akda mo- kung na-publish na noon ang iyong akda o nanalo sa contest, mas mainam na nakasaad ito sa textbook, pero it's really up to you kung isasama mo pa ang mga ganyang detalye

Saturday, November 19, 2016

Ang Mga Kuwento ni Lolo

Paano kaya nagbabalik-tanaw ang mga tuta ni Marcos na miyembro ng kapulisan at militar noon? Ano kaya ang ikinukuwento nila sa kanilang mga apo? Ganito kaya?

Noong unang panahon, mga apo, gabi-gabi kaming nangingidnap ng mga aktibista. Wala, di kami makapalag, utos kasi ng nakatataas. Dinadala namin ang mga aktibista sa liblib na mga bayan. Paaaminin namin sila ng kung ano-anong kasalanan. Pag hindi sila nagsalita, bubunutan namin sila ng mga kuko. Iyan, iha, pinky ba ang tawag n'yo diyan ngayon? Iyang pinakamaliit na daliri ang inuuna namin, para hindi naman magulat ang binubunutan. Ay, tawa kami nang tawa habang sigaw-iyak sila. Nakakatawa kasi 'yong mga mukha nila, parang pinipilipit na tsinelas. Kapag naubos na namin ang mga kuko sa kamay, iyon namang sa paa. Kapag naubos ang nasa paa, babalik kami sa ulo. Bubunutan naman namin sila ng ngipin. Iyon ang mahirap, aba'y naiisahan nila kami. Kinakagat nila ang mga palad namin. Matindi sila kung gumanti. Gigil na gigil sila kung mangagat. Nagkakasugat-sugat ang kamay namin. Ang sakit tuloy, lalo na kapag kumakalabit kami ng gatilyo.

Kapag babae naman ang nadudukot namin, naku, mas mahirap. Kailangan naming maghanap ng mas liblib na lugar dahil mas matinis ang mga sigaw nila, kahit pa busalan namin ang kanilang bunganga ng sarilii nilang mga panty. Ay, baka may makarinig. Ang haba-haba ng biyahe kasi kung saan-saang probinsiya kami napapadpad. Gabing-gabi na ang dating namin at saka pa lang kami makakapaghapunan, kanin, galunggong. Pero minsan, laro muna bago kain, pampatanggal ng hapo. Sabay-sabay kaming hihithit ng sigarilyo, tapos sabay-sabay din naming papatayin ang mga ito sa suso ng babae. Magkabilang suso. Unahan pa nga kami sa utong. May premyong dagdag na tasa ng kanin ang sinumang makapagpapatay ng sigarilyo sa mismong utong. Kay babaw ng kaligayahan namin noon, ano?

At alam n'yo, minsan, nangingidnap din kami ng pami-pamilya. Pag may babae at lalaki na magkapatid, ibinubukod na namin iyan. Wala kasing telebisyon sa mga lugar na pinagdadalhan namin sa kanila, kaya sila na lang ang show sa gabi. Pampalipas-oras din ba. Pinagtatalik namin ang magkapatid. Sabi namin, pipilahan naming lahat ang babae kapag sinuway nila kami. Sigaw-iyak naman na susunod ang dalawa. Hala, hubad agad. At kami, tiis-tiis sa lamok. Kagat dito, kagat doon, kay peste. Kailangan talaga naming magtiis para lang mapanood nang buo ang palabas, palakpakan mula umpisa hanggang wakas.

Ganon ang aming panahon, mga iho at iha. Masaya na mahirap. Mahirap na masaya.

Monday, November 14, 2016

Movies that talk about Copyright Issues

Dahil adik si Poy sa mga pelikulang banyaga, at lagi naman akong napapatutok sa computer kapag nanonood siya ng mga ito, nakatuklas ako ng ilang pelikulang banyaga na tumatalakay sa ilang usapin sa copyright. ahaha ang weird naming mag-asawa ano? siya adik sa pelikula, ako, adik sa copyright!

anyway, heto ang ilan sa mga sinasabi kong pelikula:

1. julie and julia

ang bida rito ay sina amy adams as julie at meryl streep as julia. 2009 pa ipinalabas ang pelikulang ito na tungkol sa pagluluto ng mga pagkaing French. si julie ay isang modernong amerikana na nagbabasa ng cookbook na isinulat ni julia child. si julia child naman ay amerikanang namuhay sa Paris, France pagkatapos ng World War II. kasama ang dalawang French na babae, sumulat siya ng cookbook tungkol sa French cuisine, ang target audience nila ay mga amerikana. habang pina-finalize nila ang libro (na umabot ng 760 plus pages grabe!), naghanap sila ng paraan para ma-publish ito. isa sa mga natagpuan nila ay si Irma Rombauer na author ng pinakamamahal nilang cookbook na bestseller at sobrang sikat nang panahon na iyon, ang The Joy of Cooking. sa pelikula, ikinuwento ni Irma kung paanong naging libro ang kanyang cookbook. nagbayad daw siya ng $3,000 sa publisher at na-publish nga ito. siyempre, nang time na iyon, napakalaki ng $3,000! gulat na gulat sina Julia Child, hindi sila makapaniwala na si irma pa ang nagbayad para lang maging libro ang cookbook nito. sa isip-isip ko, aba, halimbawa ito ng self-publishing, a! pero hindi doon nagtapos ang kuwento ni Irma. may nagkainteres daw na publisher sa inilathala niyang libro, ang Bobbs-Merrill Company. mula noon ay dumami ang printed copies ng kanyang cookbook at mas lumawak din ang distribution nito. pero nagulat sina julia nang walang ibang lumabas sa bibig ni irma kundi puro reklamo. sa publisher niya! dahil niloko daw siya nito, kinuha ang kanyang copyright para sa current edition at sa naunang edition na sinelf-publish niya. nanlumo sina julia child sa narinig. in short, parang natakot sila sa publishing business.

ako naman, noong napanood ko ito, nagulat ako dahil dati pa pala ay ganito na ang ninja moves ng mga publisher! talaga naman! at ang masama roon, namana ng mga publisher ngayon ang ganyang ninja moves, at umabot pa yan sa pinas!

2. about a boy

ang bida rito ay si hugh grant as will freeman. 2002 pa ipinalabas ang pelikulang ito. ang pelikulang ito ay tungkol kay will, isang lalaking walang trabaho, walang ginagawa sa bahay at buhay niya araw-araw. pero hindi siya financially naghihirap. in fact, he has a comfortable life! saan galing ang pera niya? dito pumapasok ang copyright. ang tatay ni will ay composer ng isang sikat na sikat na christmas song. deds na ang kanyang tatay. at dahil naipapamana ang copyright, nakakatanggap si will ng royalties mula sa kita ng musical work ng kanyang tatay. gustong-gusto ko ang pelikulang ito dahil bukod sa heartwarming ang kuwento, ipinapakita rin dito kung paanong nakikinabang ang mga tagapagmana ng musicians, na artist ding maituturing. in short, ipinapakita dito ang isang halimbawa ng pamumuhay na maaaring makamit ng tagapagmana ng isang filipinong alagad ng sining.

3. paper towns

ang bida rito ay sina Nat Wolffe as Q at Cara Delevingne as Margo. 2015 lang ito ipinalabas. napanood namin ito ni poy sa moa! konting trivia muna, binasa ko nang mga 15 times ang nobelang pinaghanguan ng pelikula, before, during and after ng pagsasalin namin dito ni poy. yes, around 15x talaga. pinili ito ni poy kaysa sa iba pang nobela ni john green dahil nabalitaan niyang gagawin itong pelikula at naisip namin na mas malaki ang chances na mabenta ang salin namin kapag ganon. pero waley, nag-flop sa pinas ang pelikula, flop din ang salin!

anyway, o eto ang tungkol sa copyright. itong si q ay may crush kay margo since bata pa sila. nag-teenager na sila't lahat-lahat, di pa rin niya masabi ang feelings para sa dalaga. isang araw, bigla na lang nawala itong si margo. siyempre, hinanap siya ni q. may mga natagpuan na clues si q at sinundan niya ito nang sinundan para matagpuan si margo. ang nangyari ay na-obssess pala itong si margo sa isang lugar sa new york na kung tawagin ay agloe. pero ang agloe pala ay isang lugar na sa mapa lang nag-e-exist. in short, japeyks. kasi, noon palang unang panahon, ang mga kompanya na gumagawa ng mapa ay nagkokopyahan lang ng mapa tas piniprint nila at ibinebenta ang mga ito. kaya ang ginagawa ng ibang kompanya (at ng cartographer o iyong mga tagagawa mismo ng mapa) ay naglalagay sila ng copyright trap sa kanilang mapa. nagsisingit sila ng mga pekeng bayan o kaya ng kalsada sa ginagawa nilang mapa. imbento lang ito, pati pangalan ng lugar, imbento. ngayon, once na kinopya ng ibang cartographer o kompanya ang mapa nila, tiyak na masasama rito ang mga isiningit na imbentong lugar. pung! ayun na, huli! puwede na nilang gamiting ebidensiya ang mapa para sa copyright infringement case laban sa nangopya ng kanilang mapa. ang galing, ano? sa pelikula, nag-road trip si q at ang kanyang mga kaibigan para lang mahanap ang agloe at si Margo. happy ending ba? aba, nood na. or puwede rin namang bilhin mo na lang ang filipino version ng libro. kitakits sa national bookstore,my friend. shameless plugging, ano?

marami pang pelikula ang tumatalakay sa copyright issues, im sure. may mairerekomenda ba kayo sa munting listahan na ito? idagdag lang po sa comment box! salamat in advance.

Sunday, November 13, 2016

si colay sa aking panaginip

noong isang gabi, napanaginipan ko si colay. nag-uusap daw kami, kalmado naman kami at ang paligid.

unfortunately, wala na akong maalalang detalye.

pero isa ang malinaw, naroon si colay.

pero ngayon, a few days after, nagdududa na ako kung panaginip nga ba iyon o imahinasyon ko lang, aktibo, hyper-active actually, gumagana. tangina naman kasing rehimeng duterte iyan, andumi. ayaw lumaban nang parehas. natatakot tuloy ako para sa kapatid ko. tatlo na raw ang nababaril sa may bandang lopez at sa mismong lugar nila. yung isa, lumuwa ang mata pagkabaril sa kanya. pero buhay. nasa isang ospital daw sa maynila (sa las pinas nangyari ang pagbaril). gustong-gusto kong magsulat tungkol sa napakaruming laro na ito ni duterte, kaso hindi ko magawa. anlakas ng kutob ko na mahahagip kami ng pakulo na ito ng kasalukuyang presidente.

sana talaga, may magsimula ng call for impeachment o resignation. hindi puwede sa pinas ang ganyang lider, mamamatay tayong lahat diyan. baka mangalahati tayo. e baka nga yan ang vision niya para sa bayan na ito, haha, patay tayo diyan. bat gumagamit pa siya ng baril, mahal pa ang bala. sayang ang buwis na ibinabayad ng karaniwang mamamayan, sayang ang pera.

lasunin na lang niya ang kalahati ng populasyon, ang 50 million. tipid pa.