Tuesday, June 7, 2022

Tintang nagpapanday sa kinabukasan: Lakas ng tumitindig na manunulat

akda nina , nilathala sa Ang Pahayagang Plaridel ng Pamantasang De La Salle noong Mayo 23, 2022

Anong mapapala mo diyan? Ang liit lang ng sweldo diyan! Hindi ka yayaman diyan.” Ilan lamang ito sa mga karaniwang naririnig mula sa mga taong hindi makita ang halaga ng pagsusulat. Nakapanlulumo man ngunit ito ang realidad sa pagtingin ng lipunan tungkol sa larangan ng pagsusulat. Gayunpaman, hindi naging hadlang ito para sa mga manunulat na hindi lamang nais magpasaya, kundi pati ang maikuwento, maisiwalat, at mabigyang-hustisya ang karanasan ng iba’t ibang tao sa iba’t ibang sulok ng bansa. Bukod dito, namamayagpag din sila sa pagtatatag ng demokrasya ng bansa.

Jose Rizal, Graciano Lopez Jaena, at Francisco Balagtas—ilan lamang sila sa mga bayaning manunulat na tumayong inspirasyon para sa pagtataguyod ng kalayaan at demokrasya sa bansa sa kabila ng panggigipit. Sa mahabang panahon, pinatunayan ng mga manunulat ang kanilang kahalagahan sa lipunan. Bukod sa matatalas na salitang iminamarka, taglay rin nila ang kagitingang ibunyag ang karahasang dinadanas ng mga tao sa lipunan; hindi sila nagpatinag sa panganib na dala ng kanilang mga hakbang.

Bago maging ganap na espada ang bakal, dadaan muna ito sa matinding proseso ng pagtutunaw, pagmomolde, at paghahasa. Tulad ng pagpapanday ng espada, hindi biro ang mga karanasang pinagdadaanan ng mga manunulat bago maging sintalas ng espada ang kanilang likha.

Buhay ng manunulat sa likod ng mga akda

Lingid sa kaalaman ng iba, kaakibat ng pagtahak sa landas ng pagsusulat ang hirap sa pagkalap ng suporta para sa mga piniling suungin ang larangang ito. Sa panayam ng Ang Pahayagang Plaridel (APP) kay Beverly “Bebang” Siy, manunulat sa loob ng dalawang dekada at may-akda ng mga tula’t akdang pambata, mas magaan sa buhay ang pagkakaroon ng isang full-time na trabaho habang isang manunulat. Kaniya namang ibinahagi ang kalakaran sa pagprepresiyo sa mga akda noong nagsisimula pa lamang siya. Aniya, “‘Yung comic script ang bayad sa amin ‘non . . . Php400 per page, eh two pages lang. Two pages so Php800 lang kung two months, every two months lang kasi ‘yong comics noon . . .’Yung bayad sa tula, Php300 [hanggang] Php500 isang tula ‘ganon.”  Sa sobrang baba ng presyuhan, ibinibaling na lamang ng ilang manunulat ang kanilang oras sa mga trabahong mas mataas ang bayad kaysa indahin ang kumakalam na sikmura. 

Pareho rin ang saloobin ni Jerry Gracio, manunulat nang mahigit dalawang dekada sa larangan ng telebisyon at pelikula, ukol sa karanasan ng mga manunulat. Sa panayam ng APP kay Gracio, kaniyang inilahad na nakapagsusulat lamang siya ng mga akdang non-fictional at tula dahil sa pagkakaroon niya ng trabaho sa industriya ng sining. 

Mahaba na ang kasaysayan ng pagsusulat ng mga akdang kritikal. Bilang mulat sa mga pangyayari, isinasaletra ng mga manunulat ang mga tinig na pilit tinatakpan sa lipunan. Ngunit, kaakibat ng pagsulat ng ganitong akda ang dalang pangamba sa kanilang buhay. Sa kabila ng panganib na ito, inilahad nina Siy at Gracio na hindi sila nangangamba para sa kanilang mga buhay. 

Nabanggit ni Siy na nakapagsulat na siya ng kritikal na akdang sumasalamin sa karanasan ng mga biktima noong Batas Militar, ngunit hindi siya nakaramdam ng takot dahil ginamit niya ang estilong satirikal upang maisiwalat ang mga ito. Para naman kay Gracio, hindi naging dahilan ang nakaambang banta sa buhay upang lisanin ang mundo ng sining. Aniya, “Laging kasabay ng pagsusulat ang threat.” Ibinahagi naman niyang hindi pa siya nakatatanggap ng banta sa kaniyang buhay dahil sa kaniyang mga akda. 

Kababaihan sa industriya ng pagsusulat

May ilang pangalan ng mga babaeng manunulat ang namamayagpag sa larangan. Sa kabila nito, batid pa rin ang realidad na laganap pa rin ang diskriminasyon sa mga gawa ng kababaihan sa industriya. Pagkukuwento ni Siy, noong sumali siya sa isang workshop, may isang beses na binatikos ang mga tula nilang kababaihan. Bulalas ng isang nakatatandang lalaki, “Bakit ‘yong mga babae paulit-ulit na tumutula tungkol sa bulaklak tsaka sa hardin? Pare-pareho na lang,” na sinagot naman ng presidente ng workshop na hindi lamang siya marunong magbasa. Sa pagninilay ni Siy sa pangyayari, natutuhan niyang may responsibilidad din ang mga mambabasa sa pagtuklas ng mensahe at simbolo ng mga akda at hindi lamang ito nakaatang sa mga manunulat. 

Malaki rin ang impluwensya ng binuong pagtingin ng lipunan sa mga babaeng manunulat. Naging hadlang ito para sa kababaihan upang maabot ang kanilang mithiin sa karera ng pagsusulat. Pagpapaliwanag ni Siy, “For example, ‘yung mga babaeng writer hindi sila nagpu-pursue ng pagsusulat kasi ang liit-liit ng kita sa pagsusulat. So they would rather do something else na halimbawa magkaroon ng [ibang] career.” Aniya, bunsod ito ng napakaraming tungkulin ng babae sa pamilya. Bilang responsibilidad kadalasan ng babae sa pamilya ang pagluto, paglaba, at pag-alaga ng anak, hindi matutukan ng isa ang pagsusulat. “‘Yung mga babaeng writer din minsan kung wala man silang anak, sila ‘yung nag-aasikaso ng mga kapatid nila, sila ‘yung nagpapaaral ganyan. So kakainin ‘yung oras to earn,”  pagsasaad ni Siy.  

Malaki ang pinagkaiba nito sa pamumuhay ng isang lalaki. Mayroong pagkamangha sa tuwing nakikita ang mga nagagawa ng ibang lalaking manunulat, tulad na lamang ng pangongolekta ng mamahaling bolpen, pagbibisikleta, at iba pa. Tila napakarami ng oras ng mga lalaking manunulat at nakakaya nilang pagsabayin ang kanilang libangan, trabaho, at pamilya. Naipapakita lamang nito ang malaking agwat ng isang lalaking manunulat sa babaeng manunulat. Napatutunayan na hanggang ngayon, malaking balakid pa rin ang kasarian sa pag-unlad sa pagsusulat. 

Higit pa sa paggunita ng nakaraan at pagharap sa kasalukuyan

Bilang manunulat, kanilang tangan ang responsibilidad na lumingon sa nakaraan at pagmasdan ang kasalukuyan. Ayon kay Gracio, marapat na maging kritikal ang isang manunulat sa paggunita ng nakaraan. Bukod dito, hindi lamang natatapos sa pagbabasa ng mga lumang akda ang responsibilidad ng isang manunulat, ngunit kasabay nito ang pagninilay sa nakaraan. Iginiit din ni Gracio na laging nakaangkla ang kasaysayan sa pagsusulat kahit pa sa kasalukuyan. Aniya, “Whether sa form man ‘yan o sa content. Kasi ‘di ba, halimbawa may mahaba tayong tradisyon ng pagsulat, if you’re writing a novel, parang bahagi ka ng isang mahabang kasaysayan ng pagsulat ng nobela.” 

Sa pagkatuto sa nakaraan, lumalabas sa mga kasalukuyang literatura ang kaugalian ng mga Pilipino. Isang halimbawa ang pagkakaroon ng amnesia ng mga karakter sa teleserye. Inilarawan niya ang bansa bilang “Nation of Short Memories.” Aniya, “. . . Nakakalimot naman talaga ‘yung buong sambayanang Pilipino. Several decades ago, pinatalsik natin ‘yung halimbawa isang buong pamilya—’yung diktador. Pero ngayon, pinabalik natin sila.” Sa pagsusulat ng katha, mahalagang magbalik-tanaw upang matutuhan ang mga aral na maaaring isapuso sa kasalukuyan. 

Usaping demokrasya at katotohanan

Hindi mapipigilan ang bugso ng damdaming dumadaloy sa manunulat lalo na’t kapag nakikita ang kasalukuyang kalagayan ng bayan. Panlulumo, pagkagalit, at pagkamuhi–ilan lamang ito sa mga damdaming lumalabas sa mga sinusulat. Sa kabila nito, hindi maikakailang may nakaambang na takot para sa mga manunulat sa kasalukuyan. Bunsod din ito ng nagsusulputang trolls sa social media at ang pangambang dulot ng Anti-Terrorism Law. Sa pagpasa ng batas, pinaigting nito ang pag-aalala sa mga buhay ng kritikong manunulat. Bunsod nito ang pangamba sa estado ng demokrasya sa Pilipinas. “Pwede kang kasuhan kapag may sinabi ka na mali, so in a way parang mayroong espada[ng] naka-hang [sa] ulo mo o sa leeg, [na] any moment [pwedeng] tapyasin ‘yung leeg mo.” Paglilinaw ni Gracio, hindi namamatay ang demokrasya, ngunit umuusbong ang takot na isiwalat ang katotohanan bunsod ng batas na ito.

Inilahad din ni Gracio ang isa sa mga tungkulin ng isang manunulat. Aniya, “Ang tunay na manunulat ay laging kinukuwestiyon kung ano ‘yung status quo.”  Mayroong malalim na dahilan sa pagpapatuloy sa pagsusulat sa kabila ng espadang nakatutok sa mga manunulat. Dagdag niya na hindi pa siya pinagbantaan sa kaniyang buhay dahil sa pagsusulat, ngunit ipinahayag niyang mas maraming magbabanta sa kaniyang buhay kapag sa Facebook siya nagsusulat. 

Sa pagpapanday ng espada 

Hindi baril at balisong ngunit lapis, tinta, at salita ang mga naging sandata nila. Paano hahasain ang talentong taglay sa pagpapabuti ng bansa?  

Para sa paghahasa ng kakayahan, parehas na naniniwala sina Siy at Gracio na mahalaga ang pagbabasa ng iba’t ibang akda. Bilang payo, iminungkahi ni Siy na maging unpredictable ang mga bagong manunulat, at susi ang pagbabasa upang makamit iyon. Para naman kay Gracio, mahalaga ang pagbabasa ng ibang akda at hindi lamang ng sariling likha, dahil mas pinayayabong nito ang kaalaman at kakayahan ng isang manunulat ngunit hindi lamang sa pagbabasa nahahasa ang kakayahan sa pagsulat. Sa papel, Facebook, o blog man ‘yan, importante na patuloy pa ring nagsusulat ang isa. Hindi lang nito hinahasa ang kahusayan sa pagsulat, nagsisilbi rin itong pagtanaw sa nakaraan. Bilang higit sampung taon nang nagsusulat sa kaniyang blog, nakita ni Siy ang kaniyang pag-unlad sa pagsusulat dahil sa mga gawaing ito.

Hindi magagamit na sandata ang lapis kapag hindi mulat ang isa sa realidad. Hinihikayat ni Gracio ang mga manunulat na makihalubilo sa iba’t ibang danas ng tao. Sa pakikihalubilo, matututuhan at maisusulat nang may sineseridad ang mga karanasang gustong isiwalat. Kaakibat din ng pagiging mulat ang paggamit ng angkop na wika sa mga panulat. Dagdag ni Siy, malaking responsibilidad ang ginagampanan ng wika upang maging epektibo ang akdang susulatin. Mahalagang gamitin ng isang manunulat ang wikang ginagamit ng kaniyang target na mambabasa. Panghuli, para kay Gracio, mahalaga para sa isang manunulat ang mabuhay upang makalikha pa ng mga akda at laging lagyan ng puso ang mga katha.

Para sa mga manunulat sa kasalukuyan at kinabukasan, ika nga ni John Arcilla, ating punahin ang dapat punahin sapagkat dito nakikita ang iyong sigasig sa paglilingkod at pagmamahal sa bayan. Magpumiglas sa panggigipit. Kasama ng iba’t ibang alagad ng sining, ipagpatuloy ang pagpanday sa sari-sariling taglay na sandata. Ipakita sa lahat ang kapangyarihan ng sining. Laging tandaan na kasalanan na ang pumikit kapag namulat na sa katotohanan. 

Note ni Beverly Siy: Nagpapasalamat ako kay Merry Daluz na na-meet ko virtually para sa panayam na ito. Narito ang link ng artikulo:

https://www.plaridel.ph/index.php/2022/05/23/tintang-nagpapanday-sa-kinabukasan-lakas-ng-tumitindig-na-manunulat/?fbclid=IwAR3s5n-D4XHnuakwL9OP51B7HhMWq5rrxvcuE-XbdpfeVbq1QfDySe0ZVp8

Wednesday, April 20, 2022

My First Long Ride (Maikling sanaysay/CNF)

 My First Long Ride

ni Beverly Wico Siy

Ang EDSA Shrine, Quezon City ang pinakamalayong napuntahan ko sakay ng aking bisikleta. Ito ay 25 kilometers mula sa bahay namin sa Barangay Habay 1, Bacoor, Cavite. Pinuntahan ko ito nang mag-isa noong February 25, 2022. 

Bukod sa layo ay first time ko ring dadaan sa EDSA Highway, kaya pinaghandaan ko ito.

Preno’t gulong ng bisikleta? Check.

Ekstrang damit? Check.

Bimpo? Check. 

Tubig at biskuwit? Check.

Pera, load na pang-text at tawag, cellphone? Check.

Ruta? Check.

Para sa ruta, nagtanong ako sa Facebook group na kinabibilangan ko: ang Pinay Bike Commuter Community. Paanong makakarating ng Makati mula sa Pasay? Marami ang sumagot, matulungin talaga ang mga babae. Ang pinili ko ay Roxas Boulevard, Buendia, EDSA. Bagama’t di pamilyar sa akin ang daan na ito, naging madali pa rin ang aking ride dahil walang sasakyan sa Buendia, Makati. Holiday. People Power Anniversary. Na siyang dahilan kung bakit ako lumuwas.

Pagdating ko sa EDSA going to North side, nagulat ako sa tindi ng mga ahon na kailangan kong ibisikleta. Nagpalala pa ang dami at tulin ng mga sasakyan, pati na ang dambuhalang mga bus, na laging napapadpad sa bike lane pag magsasakay at magbababa ng pasahero. 

Kinuwestiyon  ko ang pasya kong lumarga nang mag-isa. Ba’t ko ba ‘to ginagawa? Kay layo. Mapanganib. Guadalupe. Lusong. Wala akong makausap. Walang mapagbahaginan ng aking mga kaba. Boni. Ahon. Kapag nasiraan ako o na-flat-an ng gulong, paktay na. Walang agad na mahihingan ng tulong. Megamall. Kapag naaksidente ako , walang agad na sasaklolo. Ortigas.

Anong saya ko nang makita si Mama Mary, na katabi ng Robinson’s Galleria! Pero kakaunti ang tao. Wala na bang nagdiriwang ng importanteng araw na ito? Huli akong nakipagtipon sa ilalim ni Mama Mary ay taong 2001. EDSA Dos! Yes, isa ako sa mga nagmartsa para patalsikin si Pangulong Joseph Estrada. Siksikan noon. Maingay. Magdamag. Street party siya, actually, with activism involved. 

Ngayon, nang makarating ako sa EDSA Shrine after almost two hours of biking, halos walang tao. Mas marami pa ang unipormadong pulis kaysa sa amin. Pero napansin ko rin na maraming naglalakad na naka-pink, pa-Norte. 

Nasa People Power Monument sila, sabi ng isang pulis.

Naroon pala!

Pumadyak ako, mga isa pang kilometro. Sa EDSA, boundary ng Mandaluyong, Pasig, at Quezon City, naroon, nagtipon-tipon ang mga Pilipinong naniniwala sa kapangyarihan ng demokrasya.

Ay, eto na. I belong, sabi ng aking pride.

At lahat ng nakita ko, naka-pink: bata, matanda, teenager,  yuppies, tindera ng Leni Kiko na bag at kamiseta, lalaki at babaeng nasa ibabaw ng nakaparadang trak, nagtatalumpati, may mga tulad kong biker din, pink na pink ang accessories ng kanilang bisikleta. May namimigay ng komiks at pink ribbon. Agad kong itinali sa aking handle bar ang ribbon na iniabot sa akin.

Huminto ako sa bangketang katapat ng monument. Sa tabi ng aking bike ay nanood ako’t nakinig ng programa. Umawit sina Leah Navarro at Mitch Valdez ng makabayang mga kanta. Ay mali, umawit ang lahat, sa pangunguna lamang ng dalawang singer na aking nabanggit. 

Hindi ito ang sadya ko sa EDSA Shrine. 

Hindi rin ito pink rally. 

Nagkataon lang  na ang mga taong naroon, at nagpapahalaga rin sa kalayaan ng ating bansa ay pink ang suot-suot, pink ang pamaypay, pink ang bimpo, pink ang bag.

Gabi na’t madilim nang magpasya akong umuwi. Nakasalubong ko sina RR Cagalingan at Tina Pangan, mga kaibigan, pero sila’y taga-Pasig at Sampaloc, samantalang ako’y taga-South. 

Kaya mag-isa pa rin akong tumahak ng daan pauwi. Ahon lusong na naman sa EDSA. Heto na uli ang 25 kilometers.

Wala pa rin akong kausap. Wala pa ring mapagbahaginan ng aking mga kaba. 

But I didn’t feel alone. Iyan ang ipinagkaiba.

Because this time, sa bawat padyak, sinamahan ako ng pag-asa. 


Wednesday, March 9, 2022

Finding Common Ground: How to Understand, Address and Improve Diversity and Inclusion Webinar of Akadasia

Narito ang mga sagot ko sa  webinar ng Akadasia na ni-live stream sa Akadasia Facebook page ngayong Marso 9, 2022. Ang pamagat ng webinar ay Finding Common Ground: How to Understand, Address and Improve Diversity and Inclusion. Kasama kong tagapagsalita sina Ms Zahara Chowdhury, founder ng School Should Be, at si Ms Saima Razzaq, head ng Diversity and Inclusion ng Birmingham Pride, parehong taga-United Kingdom. It was moderated by Dr. Kirsten Bartels, Chief Academics Officer ng Akadasia US.


Maraming salamat sa imbitasyon ng organizer na si Mr. Jake Aragon, head ng Akademiks ng Akadasia Philippines.

1. Why do you believe Diversity matters?

Because the real world is diverse, and diversity makes our life exciting. 

If there is just one color in this world, that would be so boring. 

If there is just one kind of clothes that everybody wears, we would all look the same.


2. What does inclusion mean to you? 

Inclusion means we consider others in all that we do. We listen to them, we talk to them, we read about them, we try their food, we try to experience what they experience, we try to pronounce their words, we try to experience what they experience. 

In short, inclusion means we go out of our comfort zone, we try something new, so that it will enrich our own perspective. We also introduce ourselves to others, so others will learn from our own experiences.

For example, if we love reading books, we must go out of our comfort zone, by checking out books that we have not yet encountered. It could be about the experiences of the opposite sex, a certain religion, a certain age group, someone from another place, or has a special kind of occupation. 

I will share to you a book that we have launched last year. Our team created this book and it included literary works from various languages in the Philippines, which we always do in every issue of Ani, the official literary journal of the Cultural Center of the Philippines. But what is special in this issue is we have a section that featured literary and artworks about travel, that were created by the persons with disability. 

ANI 41

Another example here is the book In Certain Seasons Mothers Write in the Time of Covid Crisis. We have conceptualized this book using the gap that we saw in the production of books during the height of our lockdown and crisis in 2020 and 2021. There were many literary books that were published by men. Most of them were old men. There were none by women, old women or women old enough to be mothers. That’s why we created this book.

In Certain Seasons


3. What makes a school inclusive? What are practical ways for a teacher to demonstrate inclusion in the classroom?

It is possible that the things that I will share with you are already being done in our schools and by our teachers. 

But during my time as a student, when I was in high school, our teacher in English subject,  required us to read books that were really out of this world. Mrs. Borja required us to read The Scarlet Letter. I tried so hard to find that book in the second hand bookstore. I could not afford a brand new copy. I already forgot if I was able to find one and if I was able to read it, but even if I did, I did not understand anything at all. It was about adultery in the 1850s that happened in the American society. That was inclusion, right? Something out of the comfort zone of the students?! Hahaha! 

Of course not.

Inclusion in our classroom could have started with Mrs. Borja  asking us, her students, for our recommendation to be included in the class reading list. This might mean additional reading materials and effort for Mrs. Borja, but this would have updated Mrs. Borja’s class reading list. She would not be stuck with 1850 American literature for her Filipino junior and senior high school students.

Mrs. Borja might be surprised to know that many of us her students loved reading and were book lovers, as well. During that time, I read novenas, Archie comics, Sweet Valley Twins, romance novels in Filipino, and complicated novels such as The Pelican Brief, a copy that was owned by my father. 

3. How does diversity and inclusive education promote successful learning?

To have diversity and inclusive education is like teaching our kids to think outside the box. All bases covered. It is like thinking what others will think about a project, or how  others will perceive about a project. 

In short, diversity and inclusive education help us to  imagine, from another point of view. They help us be more creative.  And being creative is a very essential skill in learning, because it promotes use of imagination, and it promotes not giving up. 

These two: diversity and inclusive education, will make our kids think: have I considered everything? Have I covered all bases? What else can be done? 

I also have to mention this:  being creative is important especially now that everything can be automated. Everything can be done by the artificial intelligence. The only things that the AI cannot do are to have feelings like a human being, and to be creative. 

Diversity and inclusive education promote learning through the use of imagination and by teaching us to always consider others, considering others is the heart of education. 

4. Diversity is such a broad topic — from race to gender identity to age to so many other things — what practical tips do you have for a teacher who wants to start engaging with issues of diversity and inclusion in their classroom?

First is acceptance of our own limitations. We have to be ok with that. We cannot introduce everything to our students. We need our co-teachers help, the students help, their parents, and the internet’s help in presenting a diverse and inclusive classroom. Let us be honest with our students that our own perspective may not represent all the interesting things in the world, and it is ok that all together it is good to explore many, many points of view.

5. What can a teacher do to encourage friendships and social connections in an inclusive classroom?

More creations from various point of views- This will make the students do research.  

More listening activities- THIS IS A BIG CHALLENGE 

More reading activities- 

More trips- if possible, community trips, not the touristy one- BIG CHALLENGE ESPECIALLY if done now that we still have the covid crisis. 

Do not be pressured to do any of the activities that we have suggested in this webinar. One step at a time is still the best. I know that we are busy all throughout the academic year.

6. How can teachers collaborate with parents and other school stakeholders in promoting inclusive education?

This will take time, and most probably the parents will not participate. They have to take care of the household and their jobs, and their kids, and so on. 

I guess, the most efficient way to do this is through a survey, let the parents answer a survey where they can contribute ideas, activities, recommendations, etc. You may let the survey be anonymous so the parents can go wild and be adventurous in their suggestions. 


Tuesday, January 25, 2022

The Land of Stories book review

 Last year, I was invited by Mam Neni Sta. Romana Cruz to give a lecture about reviewing books for children. Ginamit ko ang lecture ko under ng Philippine Board on Books for Young People. Ang kay Mam Neni ay under ng Where the Write Things Are program at online namin ito isinagawa.

Ilan lang ang audience, wala pa yatang sampu. But they were responsive. Alisto sa pagsagot ng mga tanong ko, at higit sa lahat, nang bigyan sila ng assignment ay marami sa kanila ang nakapagsumite ng book review. 

Importante sa akin ito dahil ito ay measurement ng commitment sa pagsusulat ng members of my audience that day.

Binigyan ko ng comment ang lahat ng book review na natanggap ko, at isa ito sa mga bumalik sa akin after revision stage. 

Ito ang book review ng teenager na si Francheska Nicole. Ang galing!


The Land of Stories book review

Book review by: Francheska Nicole.

 

The Land of Stories series by Chris Colfer is a #1 New York Times bestselling fantasy/adventure series. It follows the story of two young twins named Alex and Conner Bailey as they discover a land beyond their imagination. The first book was published on 2012 by Little Brown Books for young readers.

 

I know people always say, “Don’t judge a book by its cover.”, but one of the reasons why I bought this book (apart from the plot) is that it has a very nice cover. It’s like if you’re in a library full of books, this is the one that will catch your attention. The colors match very well making it eye catching. The cover is a picture of Alex and Conner falling to the Land of Stories, the emerald cover of the book has gold streaks at each side, and at the bottom corners shows some of the characters of the book such as the fairy tale princesses. The cover will really make you thrilled and curious to read it.

 

I enjoyed this book very much; I’d give it a 10/10. It made me believe in magic, because the author described it as if it’s reality. As if it’s a world that we can easily transport in. The story is nail-biting to the point that I can’t even put it down. The language is pretty easy to comprehend, and probably children 8-12 years old will enjoy this series very much. The bio note of the author is very nice, it includes his clear picture and the key info that the readers need to know such as his achievements and the other books that he wrote.

 

 I love every character in the books except for the masked man. The masked man is the Fairy Godmother’s son, and the uncle of the twins. He wants nothing more than to take over The Land of Stories and he’s willing to go any lengths to get it. When the fairy Godmother found out his biggest dream was to destroy The Land of Stories and kill her, she took him in to the forest and “killed his magic” hoping this will stop him, but sadly he’s out for revenge and he won’t stop till he gets his vengeance. I despise him at all cost, while I was reading that part of the story, I can feel my blood boiling with vexation. Now, if you like this book you’d probably like “A Tale of Magic” also by Chris Colfer. Enjoy reading bookworms!! 

Monday, January 24, 2022

Delivery Girl ng Cavite

 For the first time ay nag-delivery girl ako kahapon.

Ang unang client ko ay si JB Psalms na seller ng scallops. Taga-Dulong Bayan, Bacoor. Mga 1km mula sa house namin. 2 kilo ng scallops ang ipina-deliver sa akin para kay Fhey ng Camella Springville, Molino 3. Ang charge ko ay 50 pesos, pero binigyan ako ni JB ng 70 pesos (bente ay tip).
From 9 am to 11 am, 26 kms, papunta at pabalik.
Ang nakakatuwa rito ay binigyan ako ng gift ni Fhey: isang wallet-like na lalagyan ng ID.
Nag-advertise ako uli ng services sa FB groups ng Cavite sellers pagkauwi ko. I was pmed by Princess of Mambog 3. Dalawang set ng clothes ang pinapa-deliver sa akin. Ang una ay sa Wood Estate, Molino 3 (uli!!!) at ang isa ay sa Salitran 2, Dasma. Ang charge ko ay 50 at 80. Pero tumawad si Princess. 65 pesos na lang daw for Dasma. Nung malaman niya na girl ako, ginawa niyang 70, hahaha.
Umalis ako sa bahay,3:15pm. Habay 1 to Mambog 3 to Molino 3 (lahat Bacoor) to Salitran 2, Dasma to Habay 1, Bacoor. Nakauwi ako 7:15pm.
From Molino 3 to Salitran 2 ay hindi ko sinunod ang Waze. It was 10km lang sana according to Waze, pero babagtasin ko ang Imus at Aguinaldo Highway. Nakakita ako ng daan sa mapa na direkta
mulang Molino Bacoor to Dasma. Nagpm ako sa friend ko na taga-Salitran, biker din, at sabi niya, meron ngang daan. Puwede raw na iyon ang ruta ko.
Ang di niya sinabi ay napakaraming ahon. Juskolord. Akala ko ay bibigay tuhod ko kahapon, I swear.
Ang kinita ko buong araw ay 190 pesos, 6 na oras na tuloy-tuloy na bisikleta.
Napagtanto ko na ...masarap pala talagang mag-work from home na lang. Sori na current job and career, balik na ako sa piling nyo, hahaha!
Ang mga natutuhan ko:
1. Nakakakilig makatanggap ng tip at regalo kapag delivery rider ka.
2. Sumunod na lang sa Waze, beh.
3. Ang daming babaeng entrepreneur (babae ang sellers na nag-hire sa akin).
4. Ang daming magagandang village at subdivision sa Cavite.
5. Ang laki pala ng putanginang Bacoor na ito.
6. Ang sarap mag-bike pag Linggo sa Molino/Bacoor Blvd. Ang ganda ng quality ng kalsada, bihira ang sasakyan.
7. Kapag magtatanong ng direksiyon, itanong din kung may paahon din na kalsada o patag lang ito.
8. Nakaka- tempt bumili ng pagkain sa magagandang kainan na nadadaanan ko. Kaya lang nakakahinayang dahil malaki pa gastos kesa sa kita, kung magpapatukso ako sa mga ito. Tinandaan ko na lang, as date place in the future with hubby and family.
9. Huwag nang maligo bago mag-bike, babantot ka rin lang naman.
10. Wala akong masyadong life-threatening experience kahapon sa Cavite, dahil wala rin masyadong motor akong nakasalamuha. I therefore conclude iba talaga ang Las Pinas, maraming kamoteng driver ng motor!
Uulitin ko pa ba ang mag-delivery girl? Di ko alam, hahaha! Ang hirap pala, mga ineng!

Sunday, October 31, 2021

Interbyu ni Abigail Jashael Bagabaldo

1. Can you state your name, who you are, and your nature of profession?

Ako si Beverly Wico Siy, isang nanay na manunulat, copyright advocate at full time government employee.

2. What are your ideas or stand about women's rights and health?

Palagay ko, dapat ang gumagawa ng mga batas at polisiya tungkol sa karapatan at kalusugan ng babae ay mga babae mula sa sari-saring kultura ng Pilipinas, edad at social status. 

Walang say dapat ang mga lalaki rito. Kahit sila ay doktor. Pagsalitain ang babaeng doktor kung kailangan ang opinyon ng doktor. 

Dapat din, libre ang check up ng mga babae, lalo na ang mga buntis at senior citizen.

Dapat din, hindi pulis ang nagha-handle ng mga reklamo patungkol sa abuse dahil marami sa mga pulis ay abusado sa power. This kind of police will never understand the POV of abuse survivors. They will always blame the women. And abuse is always about power. 

3. Do you consider women in Philippines having full equality with men? Why or why not?

No, not full equality hanggang ngayon. Hangga't may insidente ng gahasa at abuso sa kababaihan ang isang lipunan, walang equality sa lipunan na iyon. 

Totoong marami na tayong mga achievement at natutupad na pangarap dito sa ating bansa, ngunit hindi ibig sabihin niyon ay even na ang playing field. Kaya tayo may naa-achieve ay dahil doble ang kayod natin at pagpupunyagi. Ang ating lipunan ngayon ay mas friendly pa rin sa mga lalaki, mas open sa lalaki, sa mga trabaho, opportunity at matataas na posisyon. Dahil ang mga nagde-decide kung sino ang magha-hire sa kanila, ang magbibigay ng opportunity at magluluklok sa kanila sa matataas na posisyon ay dominated pa rin by men. 

Kaya malaking bagay na dumami ang babae na may executive powers at positions.

4. What issues relating to women's health and human rights do you  consider important? Are these evident in your country? Or is it lacking?

Some women can answer the number 4 questions better than I can. Kaya sasagutin ko na lamang ito nang batay sa aking kinabibilangan na sector: ang arts and culture community sa PIlipinas.

I think the people with power and authority in this community must consider the women's nature, life cycle and biological clock when they decide about policy making, grants, awards. Sa CCP, may parangal kami na para sa mga visual artist at may limit sa edad ang puwedeng parangalan. I find this unfair to women visual artists especially those who chose to become mothers. Opkors, mahihinto ang artmaking nila at magiging second priority ito kapag pinili nilang magbuntis at manganak at magpalaki ng bata. Posibleng mabalikan nila ang kanilang sining kapag malaki na ang kanilang mga anak. At malamang ay may edad na sila by that time, 40s, 50s, at lalagpasan na sila ng award ng CCP dahil hindi na sila qualified sa edad. 

Kaya sobrang kaunti ang babaeng napaparangalan ng gawad na ito. Kaunti na nga ang babaeng visual artist, lalo pang kakaunti ang magka-qualify para sa parangal. Napupunta sa lalaki ang  oportunidad na maparangalan. Kahit na napakaraming babae ang napakahusay sa visual arts.

Sa larangan naman ng panitikan, napansin ko na kapag ang babae ay nagsusulat tungkol sa kanyang pagkababae, sa dugo, sa regla, sa mga panganganak, ito ay hindi masyadong pinapansin at pinahahalagahan. Diary lamang iyan, journal lamang. 

Dahil ... ano nga ba naman ang bago, hindi ba? Every day occurence! Napakakaraniwan.

At isa pa, parang nakakadiri ang mga bagay na ito. 

Pero ang nakakapagtaka, kapag ang lalaki, nagsulat ng nobela tungkol sa patayan o kaya sa madugong digmaan, kaliwa't kanan na pagkitil ng buhay, ang taas ng tingin sa kanya, automatic na ito ay panitikan, at mataas na uri.

Bakit ganern?

5. Have you ever been discriminated against because of your gender?

Oo naman. 

A few years ago, tinawagan ako ng isang government agency to be an intellectual property advocate from the publishing industry. I immediately said yes and I was happy to be one. Excited na excited ako. I was asked to give a date for a photoshoot. I didn't reply right away because I was pregnant with Dagat and I had to check the dates that I had no doctor's appointment. Nang sabihin kong buntis ako, parang nagulat ang kausap ko. The person was really really nice and careful with words, pero naramdaman ko rin na that person was ready to give up on me and cancel the invitation. Siguro naisip niya, baka mapaano pa ako sa photoshoot. Totoo naman. At siguro naisip din niya na baka ma-hassle din sila. 

Sabi ko na lang, naipapamana ang copyright. I can be your poster girl for that. I will come up with taglines that you can use for the promotional materials. I think that convinced the person to continue the coordination with me. So, in 2015, I became one of the IP and book ambassadors of the country. I was the only female ambassador in our batch. Kasabay kong nahirang sina Kenneth Cobonpue, Bob Ong, National Artist for Literature Virgilio Almario and if I remember it right, si Noel Cabangon.

But as I said earlier, women have to work harder than men. 

This situation is a good example. I am sure the rest of the men did not have to offer the organizers copyright  and IP taglines for the promotional materials to be considered for the position. 

6. What advice would you have for young women growing up in the Philippines in this period of time?

Don't lose hope. 

Tayo ang pag-asa. 

As long as we are willing to fight for our rights, there will always be hope. Be ready also for a long ride. Malayong-malayo pa tayo sa tunay na maayos at disenteng lipunan para sa ating mga babaeng anak at apo, but we have allies, friends, families to travel to that destination. So, get up, put that lipstick on, let's enjoy the fucking ride.

Tuesday, September 7, 2021

Cycle pala

 Inaatake na naman ako ng lungkot. 

Medyo ikinatuwa ko naman sa aking sarili na na-identify ko agad siya. At naisip ko, regular pala talaga itong darating. Parang may season o buwan o linggo na magpaparamdam ito sa akin.

Nauumay ako sa aking ginagawa. I don't give my best na sa current projects namin. Sa iba ko pang ginagawa at sa pamilya. Parang laging secondary energy lang ang ine-exert ko. Ang dami ko kasing ginagawa talaga. Ang tendency ko ngayon ay lalong mag-aksaya ng oras. Parang I refuse to get things done. Ang weird, ano?

Then I suddenly realized kung ano siya. 

Kalungkutan.

Same thing na umaatake sa akin from time to time. Yes, kalaban itey. Kalaban na predictable, so bentahe sa akin ang nature niya. Matutukoy ko ano ang mga puwede kong gawin. At mauutusan ko ang isip na ilihis ang tuon sa nananaig na damdamin.

I have to do something new. Iyan ang gamot ko sa sakit na ito. 

Lately, naglalaro ako sa cellphone ko. As of now, nasa stage 300 something na ako. Ang goal ng laro ay mapagsama-sama sa isang test tube ang magkakakulay na liquid. 

Nagbebenta rin ako ng mga gamit sa Facebook Marketplace. Mga gamit nina Dagat at Ayin, laruan,  costume, damit, libro, punda. Nakatatlong benta na ako. So far, so good. Maayos ka-deal ang mga utaw. Dalawang Imus, isang Caloocan. Mga mudrakels like me. Nakabenta rin ako ng ilang gamit kay Incha. Ibinenta niya sa Mindoro. Ang key pala sa FB Marketplace ay basta i-post mo lang kung ano ang ibinebenta mo. Huwag umasang mabebenta agad. O may sale ka agad. Ang importante, active ang post mo. Isang araw, may magpi-PM na lang sa iyo. Iyon na.

Nagde-declutter na kasi ako ng mga gamit dito. Sikip na sikip na ako sa bahay na ito. Nasusuka na ako sa dami ng gamit. Nasusuka na ako sa saradong mga pinto at bintana.

Sabik akong lumabas. Although purposeful ang lagi kong paglabas. Kung walang tiyak na pupuntahan ay sa bahay lang talaga ako, nag-iisip ng dahilan para lumabas, hahaha! 

Gusto ko uli mamasyal. Saan kaya magandang magpunta? Sayang at di ko mabitbit ang mga bata.

Bukas, maglalakad-lakad ako. Baka subukan kong magbisikleta sa Roxas Boulevard. May libreng bisikleta doon. Loaded nga lang ako. Biyaheng Panulat sa buong umaga, tanghalian sa opisina. Pero libre ako sa hapon. 

Nagkyutiks ako kahapon, kamay at paa. Naglinis ako ng cupboard kahapon. Nagpunas ako ng mga cabinet ni Papa P kanina. Saka kaunting hagdan. Nag-jumping rope ako. Ang hirap naman. Ang ikli ng jumping rope.

Gusto ko pala ang routine na kape ako sa umaga. 

Natatawa ako sa kabalintunaan ng aking sitwasyon. I married Poy for who he is. Consistent. Very stable ang damdamin. Priority ako at ang pamilya namin. Hindi nagbago.

E, iyon din ang reklamo ko. Ako, hindi rin naman nagbago. I always want something new. I am always spontaneous. Biglaan ang mga bagay-bagay. Buhay ako kapag ganyan. Feeling ko kasi, lagi akong pinapaboran ng langit. Kapag nagpaplano, mas lalong di nangyayari o may pangit na ending. 

So, paano kaya ito? Baka ikamatay ko ito, a? Hahaha! Putcha. Ang weird, ano?

Nagtitingin pa rin ako ng sasakyan: Jhun Dominguez, MRZ Trading, 888 Cars, Sir Bags, NGT Trading, PS Bank repo, Security Bank repo. Pero ang reality, hindi ako makakabili. Dahil takot ako sa utang at wala akong sapat na cash para makabili ng sasakyan, kahit man lang ng 2nd hand. Isa pa, na-realize ko, lahat ng sasakyan ngayon, garahe lang. Minimal na talaga ang biyahe-biyahe. So, bakit ako bibili ng sasakyan namin ngayon, di ba? 

Isip ko ay inegosyo. But I already know what will happen to me. This will take me away from my kids. Tiyak na lagi akong wala sa bahay! Hahaha! Baka naghahatid ng goods, nagbebenta, etc.

Pero kailangan talaga akong magkaroon ng bagong danas.

Either sasakyan or property! O kaya magbenta ako ng mga ganyan. Maiba lang ba.

Sa sobrang buryong ko, piniem ko na si Vins. Kako ay ituloy na namin ang stock market 101 talk ko. Nag iisip pa ako ng pamagat ngayon.

I will be really busy na pala. Setyembre na. Kailangan na naming maghanda for Performatura!

Ano ba iyan? Iniisip ko pa lang ay napapagod na ako.

Paalam!

Tintang nagpapanday sa kinabukasan: Lakas ng tumitindig na manunulat

akda nina  Likee Amper at Merry Daluz , nilathala sa Ang Pahayagang Plaridel ng Pamantasang De La Salle noong Mayo 23, 2022 Anong mapapala m...