Wednesday, August 31, 2016

Ilan sa mga Suggestion kay PDigong para sa Kapakanan ng mga Writer

-sa creative work kahit pa commissioned work, dapat wala nang tax na kakaltasin
-books or any cultural or creative products na gawang filipino, dapat walang vat
-active (as in more! more! more!) promotion ng writers, books from the philippines sa ASEAN at sa buong mundo
-more translators from fil to english, more translation projects, more translation grants from local languages to fil and english (i love sir rio pero puwede kayang tama na ang pagpopondo sa translation ng mga akdang banyaga to filipino? dapat ang nagpopondo diyan, hindi kwf kundi mga embassy andami dami kaya nilang pera)
-financial assistance sa shipping fees ng mga books inside the philippines (as in inter-region) kung puwede sana, gawing free ang shipping pag state u o state colleges o public libraries ang destination
-pag book store ang itatayo sa isang lugar o commercial establishment, dapat mas mura ang rent, as in 50% off para naman may laban siya kung ikukumpara sa iba pang establishment. Up to 50% dapat ang space dedicated sa filipiniana books. The other 50% puwedeng imported books and school and office supplies
-free trainings/seminars/orientation para sa mga literary agent sa buong mundo re: Filipino authored works (puwede ring ipasok ito as dept of tourism project, sila ang maghohost ng mga literary agent from all around the world, ipasyal nila sa boracay hahaha)
-free legal assistance as in lawyer that will represent writers (regardless of writer’s age, career, number of works produced, etc.) in court
-maglabas ng rules and regulations ang govt agency (like nbdb) re: writers contracts (dapat nakalagay don ang mga dapat sundin ng kahit na sinong gumagawa ng contract for writers: me downpayment, me compli copy, me royalties if applicable, copyright of text should stay with the author –marami pa ito, di ko lang maalala ngayon
-all kinds of contests kahit magkano pa ang premyo, dapat copyright of the text belongs to author. Hindi dapat isinusuko sa contest organizer (unahing sitahin ang palanca awards)


Wednesday, July 20, 2016

ito ang tunay na horror story

so may bumastos kasi sa akin over phone sa nbi marikina riverbanks nung july 8, kasagsagan ng bagyong Butchoy. iyon ang reason kung bakit nag-post ako ng commendation letter tungkol sa mga nagtatrabaho doon na talagang tumulong sa akin that day. anyway, binalikan ko ang clearance ko noong july 14 at na-meet ko yung nambastos sa akin over phone. marami kaming napag-usapan. pero halatang-halata ko na marami sa mga sagot niya sa mga tanong ko ay wala sa hulog. halimbawa:

ako: paki-receive na lang po, sir, ang kopya ng commendation letter para kina blah-blah.

siya: hindi, ok na. nabasa ko na iyan sa FB. hindi ko na kailangan ng kopya.

ako: oo nga po. pero receiving copy lang po ito, sir. kahit nabasa na ninyo, ipinapa-receive ko lang po. ipapadala ko po kasi sa personnel dept ng nbi main.

siya: hindi. ayoko. sa iba na lang.

ako: kanino ko po papipirmahan ito?

siya: maghanap ka diyan. ewan ko.

ako: akala ko po kayo ang head dito?

siya: 'wag na nga. ayaw kong i-receive 'yan. baka puwede mong ipa-receive sa guard ng mall. tutal nasasakop naman nila ang mall.

ako: ha? guard? e, sa inyo po naka-address itong letter, sir. hayan na kayo sa harap ko.

siya: hindi kami puwedeng basta-basta mag-receive niyan.

ako: sir, commendation letter po ito. ano pong ikinatatakot n'yo?

siya: basta, hindi puwede. kailangan kong itanong muna sa head ko sa nbi main. si mam blah-blah-blah.

anyway, natapos ang usapan namin tungkol dito nang sa wakas ay sabihin niyang papirmahan ko na lang daw ang letter sa mismong staff niya na kino-commend ko sa letter. iyon nga ang ginawa ko at umalis na kami sa nbi marikina riverbanks.

that same afternooon, sa hindi malamang dahilan ay ipinasok niya sa usapan namin na taga-bignay lang daw siya. kabilang kalsada lang ito mula sa bahay namin. at marami daw siyang kaibigan na nakatira malapit sa kalsada namin (alam niya ang buong address ko dahil nasa nbi clearance ko ito na ini-release niya sa akin that day). binalewala ko ito. akala ko, parang sinasabi niya lang na, magkapitbahay tayo, friend. something like that.

eto ang eerie. noong isang araw, ang tao na ito ay parang nakita raw ni poy (habang karga niya si dagat) sa mercury drugstore na nasa kanto ng kalsada namin. nakamotor daw pero walang helmet. nakapambahay lang. tinawanan ko lang ito. kako baka namamalikmata si poy. siya kasi ang mas nag-aalala sa aming dalawa. dahil taga-nbi nga itong nakasagutan ko.

e kaninang umaga, around 8:50 am, noong naglalakad kami ni dagat at ng kasambahay sa mismong kalsada namin, as in a few steps away from our house, may nakasalubong kaming lalaking nakaputing damit at maong na pantalon, nasa kabilang side ito ng kalsada. nang malapit na kami sa kanya, at siya sa amin, aba, napansin ko, kamukha ng taga-nbi na nakausap ko noong july 14!

ek, ano 'yan, nagmamanman? nag-aabang? ipapadukot na ba ako? kami? ipapabaril? ipapatumba? lalagyan ng packaging tape, duct tape, masking tape, scotch tape, washi tape? sasabitan ng karatulang nagsasabing: drug pusher, wag tularan, lalo na ng mga buntis! ek. nakakatakot.

napilitan tuloy akong ilabas ito. o, friends, may idea na kayo, sakali mang may mangyari sa akin o sa munti naming pamilya, ha?

#itoangtunaynahorrorstory

Wednesday, July 13, 2016

Ang Sari-saring Pakinabang ng Bilingual Books (Sanaysay)

ni Beverly W. Siy

Alam mo bang ang mga bilingual na libro para sa bata ay maaaring makapag-produce ng batang mahusay sa wika, sensitive sa sariling kultura at kultura ng iba, may paggalang sa kapwa, open-minded at adventurous?

Pero first things first, ano nga ba ang mga ito?

Ayon sa mga guro at dalubhasa sa University of Texas, “bilingual books are books that have two texts written in two languages. They are also known as dual language books, available across genres and age groups, including classics and picture books in fiction and nonfiction.”

Ang pagtutuunan natin ng pansin ngayon ay ang bilingual books for children. Ang dami kasi nating makukuhang benefit mula sa ganitong uri ng librong pambata. Narito ang top 5.

#5- Dalawang wika ang tampok sa bilingual books, at dahil dito ay nae-expose sa dalawang wika ang bata. Tulay ito para makabasa at makarinig ng iba pang wika ang isang bata. Dito ay maaaring maipakilala ang ilang salita na partikular sa isang wika at kultura at makakatulong din ito sa pagbubuo ng kanilang bokabularyo. Matututo rin ang mga bata ng pagbigkas at paraan ng pagbabaybay ng mga salitang hindi nila madalas na makasalamuha sa sarili nilang wika. Isang magandang halimbawa nito ay ang librong Hagdan/Agdan (Stairs) na isinulat at ipinublish ng award-winning Ilokano writer na si Sherma Benosa noong 2015.

Ang Hagdan/Agdan (Stairs) na in-illustrate ni Bianca D. Fuentes ay ang unang pambatang aklat na inilahad sa komiks na format, ito ay nasa wikang Filipino at may salin sa wikang Ilokano. Makikilala sa akda ang mga salitang Filipino at Ilokano para sa mga bahagi ng bahay.

#4-Dahil ang wika ay bahagi ng kultura, nagiging tulay din ang bilingual books para ma-expose ang bata sa dalawang kultura. Isa sa maaaring talakayin ng guro o magulang gamit ang tauhan, lugar, kaugalian, pagkain, damit at iba pa na tampok sa bilingual books ay ang pagkakaiba at pagkakatulad ng dalawang kultura. Ayon sa blog na languagelizard.com, “they are helping children feel comfortable with cultural diversity.” Maaari din daw itong magamit ng mga guro para linangin sa mga batang estudyante ang kanilang kaalaman at pagpapahalaga sa sari-saring kultura.

Isang magandang halimbawa nito ay ang librong Shelah Goes to a Da-ngah na isinulat sa wikang Ingles ng Baguio-based writer na si Padmapani Perez. Ito ay may salin ni Sheila N. Aniban sa wikang Kalanguya. Si Padmapani ay isa ring anthropologist at indie publisher, inilathala niya ang aklat na ito sa pamamagitan ng kanyang Alam-am Publishing. Tampok sa nasabing libro ang pagsali sa da-ngah ng batang si Shelah na mula sa komunidad ng Kalanguya sa Tawangan, Benguet. Ayon kay Padmapani sa isang interview na isinagawa ng xizuqsnook.com, “The da-ngah belongs to the forms of cooperative labour around the Philippines that we know as bayanihan… When a person needs assistance in completing or quickening a difficult task such as carrying timber for a house from the pine forests, or even setting the foundation for building a new house, then this person can call for a da-ngah.” Kontemporanyong panahon ang setting ng nasabing libro dahil nais ipakita ni Padmapani na isang living practice ang da-ngah at hanggang ngayon ay pinahahalagahan ito ng komunidad.

Makikita rito ang role ng bata sa community work, na bagama’t may pagkakaiba ay mayroon din namang pagkakatulad sa community work na nakikita ng karaniwang bata sa sarili nitong kapaligiran. Makikilala ng batang mambabasa si Shelah, isang batang iba ang wika, nakatira sa ibang lugar, nabibilang sa ibang komunidad at may ibang kultura, pero tulad din siya ng karaniwang bata sa iba pang panig ng mundo sapagkat siya ay “inquisitive, assertive, independent, has a mind of her own,” ayon sa deskripsiyon ni Padmapani.

#3- Sa pamamagitan ng bilingual books ay nagiging open-minded ang bata. Dahil nagkakaroon siya ng pagkakataon na makakilala ng iba pang tao sa ibang bayan at iba pang panig ng mundo na may sariling wika at kultura, bukod sa mga kakilala niyang tao at sa sarili niyang wika at kultura. Nagkakaroon siya ng pagkakataon na masilip ang mga bagay-bagay mula sa iba’t ibang punto de bista ng iba’t ibang tao. At ang mga pagkakataong ito ay naglilinang ng paggalang at acceptance sa mga bagay na iba sa sariling pagkatao at danas ng isang bata.

Makakatulong ito para lumaki ang bata nang walang diskriminasyon sa kapwa. Ang diskriminasyon, ayon sa Amnesty International ay, “treating someone differently simply because of who they are or what they believe… Discrimination doesn’t only mean a lack of equality, it actually perpetuates harm.” At hindi basta-bastang bilingual books ang dapat na ibigay at ipabasa sa mga bata. Ayon sa website na partnersagainsthate.org, dapat masigurong ang bilingual books ay may, “accurate and positive representations of the many cultural groups that make up the community, society and the world in which they live,” upang matulungan ang mga bata na matukoy ang mga stereotype at biases kapag naengkuwentro nila ito sa tunay na mundo.

Isang magandang halimbawa ay ang librong Si Faisal at Si Farida na isinulat ni Rhandee Garlitos at inilathala ng Vibal Publishing. Ito ay nasa wikang Filipino at Ingles. Nagsimula ang lahat sa pagmamasid at pagkilala ng mga Kristiyanong batang sina Adrian at Nerissa sa mga bata na bagong salta sa kanilang eskuwelahan at komunidad. Ito ay walang iba kundi sina Faisal at Farida, mga batang Muslim na nagmula pa sa Tawi-tawi at Cotabato. Ipinakita rito ang proseso ng pagkakalinang ng pagkakaibigan ng mga bata mula sa magkaibang relihiyon. Nakatulong din ang ilustrasyon ni Tinsley Garanchon, dahil bagama’t ibang-iba ang kasuotan nina Faisal at Farida, litaw pa rin ang pagiging karaniwang batang Filipino sa hitsura nila’t mukha. Isang paraan ito ng pagsasabi na mas maigting ang pagkakatulad natin kaysa sa pagkakaiba, kaya dapat na magturingang magkapatid, imbes na magkaaway.

#2. Nakakatulong ang bilingual books para maging mas adventurous ang bata dahil alam nilang napakarami palang lugar at komunidad na dapat mapuntahan, kultura at tao na dapat makilala, at panahon na dapat mabalikan.

Makakatulong dito ang Si Ambongan na isinulat ni Lamberto E. Antonio sa Filipino, isinalin naman ni Dr. Erlinda K. Alburo sa Cebuano at inilathala ng Adarna House. Isang umaga, naglakas-loob na mangisda nang walang kasama ang batang si Ambongan para sorpresahin ang kanyang mga magulang ng mga isdang mahuhuli niya sa dagat. Ngunit iba ang nakita niya pagdating sa laot! Pagkalaki-laking bangka sakay ang mga di niya kilalang tao. Dahil sa tapang at liksi ng isip at katawan ni Ambongan, naipagtanggol ng datung si Lapu-lapu ang bayan ng Mactan laban sa mga mananakop. Bagama’t paglingon sa mga munting bayani ng kasaysayan ang tampok sa nasabing kuwento, makikita na binigyang-diin ang pagiging matapang at adventurous ng bidang bata na nagdulot ng maganda para sa buong komunidad.

#1- Nagiging mas produktibo ang mga manunulat at publisher sa iba’t ibang wika dahil nadadagdagan ng outlet ang kanilang mga akda, at ito ay ang bilingual na mga librong pambata.

Ang ilan sa mga kasapi ng pinakamalaking organisasyon ng mga manunulat sa Ilokano, ang GUMIL, ay naglathala ng isang koleksiyon ng mga kuwentong pambata sa wikang Ilokano. Pinamagatan itong Dagiti Napili a Kapipintasan a Kabukbukodan a Sarita a Para Ubbing Umuna a Libro o The Best Ilokano Short Stories for Children, Volume One. Sina Cles B. Rambaud, Mighty C. Rasing, Anna Liza M. Gaspar, Godfrey Dancel, at Martin T. Rochina ang mga manunulat. Nakahanda nang isalin nina Cles at Ariel S. Tabag, mga editor ng nasabing koleksiyon, ang mga kuwento para sa sinuman na nagnanais na magbasa nito sa wikang Filipino. Samantala, ang akda rito ni Anna Liza na pinamagatang Anna in the Town of Partas Gasto ay inilathala ng Vibal Publishing noong 2015 bilang isang bilingual na librong pambata. Ito ay nasa wikang Ilokano at Ingles.

Ang libro ng manunulat sa wikang Hiligaynon na si Early Sol Gadong na pinamagatang Si Bulan, Si Adlaw kag Si Estrelya o Moon, Sun and Star ay inilathala ng indie publisher na Balay Sugidanon, Inc. noong 2014. Wikang Kinaray-a lamang ang nasa libro, pero sa pamamagitan ng email, ibinabahagi ni Early Sol ang salin sa wikang Filipino para mapabasa at maunawaan ng mga batang Filipino ang muli niyang pagsasalaysay sa matandang kuwento ng paghihiwalay ng buwan, araw, at bituin.

Samantala, ang mga libro nina Sherma E. Benosa at Padmapani Perez ay self-published.

Ang bilingual books at ang posibilidad ng paglalathala ng mga akda sa dalawang wika ay mahuhusay na outlet ng pagkamalikhain ng ating mga manunulat at ilustrador. Naibabahagi ang kanilang talento hindi lang sa lokalidad nila kundi sa buong Pilipinas at maging sa ibang bansa. Nakakatulong pa ito sa pagpaparami at pagpapayaman ng panitikang Filipino. Higit sa lahat, maaaring makapagdulot ng inspirasyon sa batang nabibilang sa dalawa o higit pang cultural background ang mga bilingual na libro para siya naman ang lumikha at mag-ambag ng sarili niyang kuwento


Sanggunian:

Electronic journal

European Scientific Journal February 2015 /SPECIAL/ edition vol.3 ISSN: 1857 – 7881 (Print) e - ISSN 1857- 7431 132 USING BILINGUAL BOOKS TO ENHANCE LITERACY AROUND THE WORLD Peggy Semingson, PhD Kathryn Pole, PhD Department of Curriculum & Instruction, University of Texas at Arlington, USA Jodi Tommerdahl, PhD Department of Curriculum & Instruction, University of Texas at Arlington, USA Center for Mind, Brain and Education, University of Texas at Arlington, USA

Mga website at blog

www.amnesty.org/en/what-we-do/discrimination/

www.bilingualism-matters.ppls.ed.ac.uk

blog.languagelizard.com/2011/05/16/10-ways-to-use-bilingual-books-with-children/

www.partnersagainsthate.org/educators/books.html?referrer=https://www.google.com.ph/?referrer=http://www.partnersagainsthate.org/educators/books.html

www.scottishbooktrust.com/the-benefits-of-bilingualism

www.vibebookstore.wordpress.com/2012/08/20/harmony-on-and-off-the-playground/

www.xizuqsnook.com/?tag=shelah-goes-to-a-da-ngah




/

Tuesday, July 12, 2016

A Letter of Commendation for NBI Staff in Marikina Satellite Branch

July 11, 2016

MR. MARK VALLIDO
Officer-in-Charge
National Bureau of Investigation Satellite Branch
E-com Building, Marikina Riverbanks, Marikina City

Dear Mr. Vallido:

Re: Commendation – Catherine Nicolas and staff of NBI Marikina Riverbanks Satellite Branch

The purpose of this letter is to formally and publicly commend Catherine Nicolas and the NBI Marikina Riverbanks Satellite Branch staff for the excellent service they have provided to me, who is six months pregnant, throughout my transaction and queries last July 8, 2016. In my opinion, the level of assistance that they have extended to me was truly reflective of good public service.

I arrived in your office at around 12:15, I was scheduled in the morning that day, but due to the stormy weather (Typhoon Butchoy), I had to wait until the flood in Anonas Street, Quezon City subsided. Upon my arrival, I was immediately assisted by one of your staff. She informed everyone who came before me that I was being given priority status because of my pregnancy. The encoding staff, after confirming my payment and taking my photo and fingerprints, told me that I needed to come back on July 18 because, “may hit po kayo.”

I was very alarmed. My name is not common and I have never experienced it in my walk-in NBI applications before. I told the encoder I needed the clearance that day, I also asked if there was a possibility I could be informed of the reason behind the “hit”. The encoder replied, “hindi po namin alam. NBI Main na po ‘yan.” I asked for the contact number of the NBI Main and the person whom I could talk to. There was no reply. I asked if there was someone else in that satellite branch whom I could talk to, a supervisor or a manager. One of the female staff directed me to Ms. Catherine Nicolas, a cashier.

At the inner office, Ms. Nicolas told me that the OIC, Mr. Vallido, is on his way to the NBI Main, so they could not assist us. She also told me that I had to go to NBI Main if I wanted my clearance or the information I needed on that day. Since I am pregnant and going to NBI Main in a stormy weather will be very, very difficult, I asked again for the contact number of the NBI Main and the name of the person I could talk to. The male staff inside the inner office dropped a name, a certain Mam Meann. I asked if they could call Mam Meann since there was a landline in front of us. Ms. Nicolas made the initiative to call her up and immediately handed me the phone receiver so I could make my queries.

Miss Mary Ann “Meann” Mangaloso, programmer of the ICT NBI Main, explained to me the process very well. She told me the possible reason behind the “hit” on my name. I was very enlightened. Information empowers everyone. She also told me, I could possibly get my clearance that afternoon. Unfortunately, bad elements such as poor internet connection and suspension of work (half day) due to typhoon Butchoy interceded. I explained this to the entity where I was supposed to submit my NBI clearance and I was told that I could submit it as soon as it is available.

I was impressed by the assistance provided by Ms. Nicolas and other members of your staff that I believe I needed to go on record with my praise. These public servants truly deserve it. I was able to receive information without going to the NBI Main on a stormy weather. In an era where exceptional one-to-one service excellence has virtually disappeared from our government, the work that Ms. Nicolas and your staff did should be held up as an example for others to try to emulate.

In closing, I believe that Ms. Nicolas and your staff truly deserve to be congratulated and rewarded for providing excellent public service well beyond the expectations of an ordinary Filipino citizen like me.

I have posted this letter on my Facebook wall and on my eight-year old blog (babe-ang.blogspot.com). I will also send a copy of this letter addressed to the personnel department of the NBI Main through email, fax and courier.

Congratulations and more power.

Very sincerely,


BEVERLY WICO SIY
Writer, Translator and Copyright Advocate
0919-3175708
beverlysiy@gmail.com

Sunday, July 10, 2016

Children's Party

Kagagaling lang namin sa isang children's party. Doon ay kumuha ako ng isang maliit na cup ng chocolate candies para maiuwi sa amin.

Pagtawid namin ni Poy mula sa venue, nakita namin ang Pan de Manila, nagyaya siyang bumili ng tinapay para maiuwi rin sa aming bahay. Dahil may nakaparadang sasakyan sa tapat nito, lumakad pa kami nang pa-letter C para makarating sa tapat ng pinto ng Pan de Manila. Doon namin nakasalubong ang isang babaeng may kipkip na maliit na supot ng Pan de Manila. May hawak din siyang school bag na napakarumi at sira-sira. Sa kanang binti niya, nakakapit ang isang bata, mga 5 years old, at sa kabilang binti naman ay isa pang bata, mas maliit, mga 2 years old. Kaydungis ng mga bata, malayong-malayo sa mga batang kasama namin sa children's party kanina, nakabihis ang mga ito in their sunday dresses, shirts and pants, mukhang alagang-alaga at araw-araw na nilulunod sa Johnson's baby cologne.

Nilapitan agad ako ng batang 5 years old. Isinahod ang palad sa akin. Umiwas si Poy, naglakad nang pa-letter C para makarating sa pinto. Sumunod naman ako. Hindi ako nagbibigay sa namamalimos. Ever. Ang katwiran ko'y lalong magpapakalat-kalat sa daan ang mga ganyan. Kasi may nahihita sila sa pamamalimos.

Pero naalala ko 'yong mga chocolate candy. Wala namang kakain niyon, ako lang at si poy. Ang anak naming si Dagat ay nasa Sta. Mesa. Ang teenager kong anak na si EJ ay nasa training. Busog naman ako dahil sa lakas ng paglafang ko sa party. Si Poy ay mas type ang mga jelly candy na nasa candy buffet din kanina. Pagpasok namin sa Pan de Manila, lumingon ako. Nandoon pa ang bata sa labas, nakatingin pa sa akin, habang naglalakad na palayo ang kasama niyang babae at isa pang bata. Pinakuha ko kay Poy ang cup ng chocolate candies, nang hawak ko na ito ay lumabas ako ng panaderya para iabot ito sa bata.

Mabilis na sinapo ng bata ang cup at ibinaba ito sa kanyang dibdib para makita kung ano ang laman ng cup. Naglalakad na pabalik ang babae at isa pang bata, papalapit sa batang naiwan sa tapat ko. Hindi ko alam kung bakit pero siguro ay sa sobrang tuwa ng bata sa natanggap, natabig niya ang cup at mula doon ay nalaglag ang dalawa sa chocolate candies. Gumulong ang mga ito. Ang isa ay gumulong sa harapan ng nakaparadang sasakyan, sa may bumper. Ang isa naman ay gumulong sa pagitan ng gulong sa harapan at gulong sa likuran. Maliksing tumakbo ang bata papunta sa harapan ng nakaparadang sasakyan. Nagulat ako. Napatunganga. Kasi kung ako 'yon, hahayaan ko na lang 'yon. Sa sobrang dami ba naman ng nakita kong chocolate candy at iba pang uri ng candy sa party na pinanggalingan namin.

Isa pa, biglang umandar ang sasakyan! Mabubundol ang bata! Hindi alam ng driver na may batang tumatakbo, nang nakayuko, papunta sa kanyang bumper.

Buti na lang, maagap ang babaeng may kasamang isa pang maliit na bata. Mabilis siyang dumikit sa pinto ng passenger side at saka siya tumakbo palapit sa bumper. Dagling huminto ang sasakyan. At hindi nabundol ang bata. Tumayo nang tuwid ang bata, hawak niya ang na-rescue na chocolate candy. Sa chocolate candy lang siya nakatitig.

Dinala ng babae ang bata sa gilid para makaabante na ang sasakyan. Pinanood namin ang pag-usad nito. pero napansin kong yumuko ang bata. Iyon pala, nakahimpil sa tabi ng gulong sa likuran ang isang chocolate candy. Magugulungan ito, mapipisak.

Napahakbang siya, pero pinigil siya ng babae.

Di nagtagal, umabante na ang sasakyan at tuluyan ngang nagulungan ang chocolate candy. Lumigwak ang tsokolate sa makintab nitong balat.

Nasaksihan naming lahat ang pagkakapisak. Ako at si Poy, mula sa loob ng panaderya. Ang babae, ang bata, at ang mas maliit na bata, mula sa labas.

Pagtakbo ng sasakyan, mabilis na yumuko ang bata.

Marahan niyang tinuklap ang buong chocolate candy mula sa pagkakapisak nito sa semento.

Nang maiahon ito sa impiyerno, masigla siyang tumayo, kuyumos niya ang cup, para siguro hindi na malaglag ang mga chocolate candy mula rito. Masigla siyang nilapitan ng mas maliit na bata, nagpumilit itong buksan ang kanyang kamao.

Pagdaan ng ilang sandali, naglakad na ang tatlo pasalungat sa direksiyon ng mga sasakyan. Akay ng babae ang dalawang bata sa kaliwa niya't kanan. Ano ang huli kong natanaw?

May nabubuhay na kandirit sa mga hakbang na bulilit.



Tuesday, July 5, 2016

Copyright at ang Filipino Author (Sanaysay)

ni Beverly W. Siy

Isang araw ng summer 2016, isang kaibigan ang humingi ng permiso ko para ilathala ang teksto ng aking children’s book na Marne Marino, para sa isinusulat at ine-edit niyang textbook. Sa pag-uusap namin ay nalaman kong napakaliit ng bayad sa kanya bilang writer at editor ng textbook, siya rin ang pinagbabayad para sa publishing rights ng mga akdang mapipili niya para sa textbook. Napagkuwentuhan din namin ang ilang maling practices pagdating sa copyright at publishing.

Dahil dito, nag-post ako sa Facebook ng ilang impormasyon tungkol sa dalawang nabanggit na paksa. Pagkaraan lamang ng ilang minuto, dumagsa sa inbox ko ang napakaraming tanong tungkol sa copyright at publishing. Mayroon ding nagsangguni ng mga problema at isyung kinakaharap nila. Karamihan sa mga kumontak sa akin ay bata pa at baguhan. Karamihan sa kanila ay nagtatanong tungkol sa mga dapat gawin kapag may interesado sa kanilang akda.

Sa pamamagitan ng multi-media company ng aking asawa, ang Balangay Productions, pinangunahan ko ang pag-oorganisa ng Seminar on Philippine Copyright and Textbooks. Nakipag-partner kami sa National Book Development Board (NBDB), Intellectual Property Office of the Philippines (IPOPHL), Filipinas Copyright Licensing Society (FILCOLS), Freelance Writers Guild of the Philippines (FWGP) at C and E Publishing, Inc. at idinaos ang seminar noong 7 May 2016 sa C and E Information Resource Center, Quezon City. May mga lecture tungkol sa copyright basics, textbook production sa Pilipinas at book piracy, pero idinisenyo ko ang seminar para idiin na labag sa batas ang laganap na practice sa industriya: ang paglalathala ng mga akda nang hindi nagpapaalam sa mga sumulat o lumikha ng akda. Isa pang binigyan ko ng highlight dito ay ang pagbabayad sa may-akda kung ito ay humingi ng kabayaran kapalit ng pagbibigay ng permiso sa paglalathala ng kanyang akda. Karapatan nila at naaayon sa batas ang paghingi nila ng kabayaran. Bukod dito, bilang isang copyright advocate at copyright coordinator, napakarami kong nakilalang manunulat na sikat at well-anthologized ang mga akda, pero lagi pa ring kapos pagdating sa pera dahil wala silang natatanggap na anuman para sa pagkaka-anthologize ng kanilang mga akda, samantalang ibinebenta ang mga aklat na kinapapalooban ng kanilang mga akda. Napakarami ko ring nakilalang pamilya ng mga yumaong manunulat ang naghihirap sa kasalukuyan, dahil lamang hindi nila alam na sila ay may karapatang kumita mula sa copyright ng yumao nilang mahal sa buhay, at hindi rin sila hinahanap at binabayaran ng mga naglalathala ng akda ng pumanaw nang manunulat. Sa Pilipinas, ang copyright ay may bisa hangga’t buhay ang awtor o manunulat ng isang akda at may 50 taon pa ang bisa nito pagkatapos ng kanyang pagpanaw. Ibig sabihin, ang copyright ay naipapamana!

Dito ko napagtanto kung gaano talaga kahalaga ang idinadaos na mga event at ipinapatupad na mga programa ng iba’t ibang ahensiya ng gobyerno tungkol sa copyright at publishing industry. Ibang animal ang copyright, napakahirap nitong ipaliwanag dahil ang pinoprotektahan ng batas na ito ay intangible o hindi nahahawakan, ito ay ang mga intellectual property, partikular na ang iba’t ibang anyo ng sining tulad ng panitikan.
Kaya naman, nakakatuwa ang iba’t ibang approach ng gobyerno sa pagpapakilala ng copyright sa mga manunulat o awtor at iba pang copyright owners. Nariyan ang Learn, be Empowered, Adopt and Profit (LEAP) seminars ng IPOPHL. Dinaluhan ko ang session na pinamagatang On Copyright and Copyright in the Digital Age na ginanap noong 27 Abril 2016 sa Multi-purpose Room ng IPOPHL, Taguig City, dito ay ipinaliwanag ng copyright experts na ang pag-a-upload ng mga copyrighted material sa internet ay isang uri ng communication to the public at ito ay isa sa mga karapatan ng awtor. Kung gagawin ito nang walang pahintulot mula sa awtor, posibleng natatapakan niya ang karapatan ng awtor at ito ay labag sa batas.

Isa pang halimbawa ng proyektong hitik sa kaalaman para sa mga manunulat o awtor at iba pang copyright holders ay ang 7th Philippine International Literary Festival na ginanap noong Abril 28-29, 2016 sa QCX Museum sa Quezon City. Dumalo ako sa session para sa Rights, Copyright and Publishing Contracts na pinangunahan nina Atty. Andrea Pasion-Flores at Atty. Nicolas Pichay. Napaka-author-friendly ng naging talakayan dahil makikita ang malalim na malasakit ng dalawang abogado sa mga manunulat dahil sila mismo ay manunulat din ng malikhaing akda. Fictionist si Pasion-Flores at makata/mandudula naman si Pichay. Sa naging talakayan naman ni Atty. Pasion Flores (na isa ring literary agent) at ng international speakers na sina Claudia Kaiser at Stacy Whitman tungkol sa pagpasok sa international market at rights trading, lumitaw kung gaano kahalaga ang pagkakaroon ng kaalaman ng mga manunulat sa copyright at sa tamang pakikipagnegosasyon sa mga publisher at literary agent. Malaki ang tsansa ng isang akdang Filipino na maibenta sa iba’t ibang bansa, lalo na’t aktibo ngayon ang Pilipinas sa pagsali sa mga international book events tulad ng Frankfurt Book Fair (FBF) sa Germany. Taong 2015 mula nang magkaroon ng exhibition booth ang NBDB sa FBF. Ang FBF ang pinakamalaking trading centre sa buong daigdig para sa rights at licenses sa publishing industry. Mayroon din itong Literary Agents & Scouts Centre na siyang itinalagang working area para sa higit sa 600 literary agent mula sa mahigit 30 bansa. Mula sa session nina Pasion-Flores, Kaiser at Whitman, nalaman kong mas maganda kung limitado ang ibinibigay na rights ng isang manunulat sa sinumang interesado sa kanyang akda sa local publishing industry para ang kanyang akda ay mas madaling mai-market at manatiling bukas sa mga oportunidad mula sa ibang bansa.
Speaking of international exposure, dahil din sa ASEAN integration, nagbubukas para sa mga akdang Filipino ang tarangkahan ng mga publisher mula sa mga kapit-bansa natin. Ang ASEAN ay binubuo ng sampung bansa at ang kabuuang populasyon nito ay 600 milyon. Puwedeng-puwedeng tingnan ito bilang market ng mga copyrighted material mula sa ating bansa. Ang kailangan lamang ay mahuhusay na translator para sa sari-saring wika sa ASEAN. At magiging madali ang pagma-market sa mga akdang Filipino kung maayos ang mga copyright agreement nito at malinaw ang availability ng translation rights.

Importante ring maging mulat ang general public sa copyright at iba pang intellectual property rights. Kapag malalim ang pag-unawa ng masa rito, sa kanila mismo magsisimula ang kultura ng paggalang sa may-akda at sa likha ng mga ito. Isa sa maaari nitong maging epekto ay pagbaba ng plagiarism at mga insidente ng pamimirata ng aklat at mga pelikula. Kaya’t taon-taon ay palaki nang palaki ang pagdiriwang ng World Book and Copyright Day tuwing Abril 23 sa Pilipinas. Ngayong 2016 ay ginanap ito sa Ayala Triangle, isang park sa gitna ng business-district ng Makati City. Bukod sa ang Abril 23 ay kaarawan ng mga dakilang manunulat na sina William Shakespeare at Miguel de Cervantes, ginanap ito nang Buwan ng Abril bilang paggunita sa buwan ng kapanganakan ng makata at bayani ng Pilipinas na si Francisco Balagtas.

Sanib-puwersa ang gobyerno sa pangunguna ng NBDB, IPOPHL, Komisyon sa Wikang Filipino (KWF), National Library of the Philippines (NLP) at National Commission for Culture and the Arts (NCCA), at ang pribadong sektor sa pangunguna ng Instituto Cervantes, Embassy of Spain, Ayala Land, at WTA Architecture & Design Studio. Namigay ng libreng materyales tungkol sa copyright at intellectual property rights ang IPOPHL at ang NBDB naman ay nagpasimuno ng libreng t-shirt printing ng quote at pangalan ng mga awtor mula sa nagwaging mga aklat sa 34th National Book Award. Kahit sinong may suot ng inimprentang t-shirt ay maaaring mag-promote ng mahuhusay na akdang Filipino. Naghandog din ito ng henna tattoo sessions na nagtatampok ng mga imahen na may kinalaman sa panitikan at pagmamahal sa aklat. Nagkaroon din ng book market kung saan ang lahat ng bumili ng aklat ay binibigyan din ng rosas, mga pagtatanghal tulad ng balagtasan, puppet show at storytelling activities. Ang layunin ng buong event ay mapatatag ang pagmamahal ng kabataan sa pagbabasa at itaguyod ang respeto sa mga karapatan ng mga may-akda sa kanilang mga likha.

Malayo pa ang lalakbayin natin para tuluyang maipaabot sa nakakarami ang mga benepisyo ng sa pagrespeto sa copyright, pero tama ang direksiyon natin. Nag-uumpisa talaga ang lahat sa awareness campaign. May Copyright component ang Publishing Course na inilunsad ng NBDB at Book Development Association of the Philippines (BDAP) nitong June 2016. Sa kasalukuyan ay itinatayo na ng IPOPHL at pinupunan ng personnel ang Bureau of Copyright and Related Rights. Sa personal level, dumarami pa ang mga manunulat (ang iba sa kanila ay mga bata pa at baguhan) na nagpapadala ng mensahe sa akin sa email at Facebook sa tuwing magpo-post ako ng mga bite-size na impormasyon tungkol sa copyright at publishing. Isang kaibigang makata ang nagpatulong na magpa-compute ng royalties na dapat singilin sa isang kumpanya na naglathala ng kanyang tula nang walang pahintulot at bayad. Kayrami din ang nagkuwento tungkol sa sariling karanasan sa copyright at publishing. Kapag hindi ko masagot o masolusyunan ang kanilang mga concern, agad ko silang inire-refer kay Atty. Louie Andrew Calvario ng IPOPHL sa email address na mail@ipophil.gov.ph at kay Director Wilfred Castillo ng NBDB sa email address na helpdesk@nbdb.gov.ph.



Sanggunian:
http://lifestyle.inquirer.net/226645/books-roses-at-the-park-celebrate-dia-del-libro-in-ayala-triangle#ixzz4DWMxFmaQ
nbdb.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=1024&Itemid=28
http://nbdb.gov.ph/images/Downloads/aec.pdf

collectibles ahahay

update lang itey, parang paalala sa sarili na may susuwelduhin pa ako sa mga susunod na araw/linggo/buwan. nakakangarag kasi, bayaran na naman ng bahay :(

2,500-kwf- mukhang nabayaran na ito, pero 1660 lang ang pumasok na pera- for verification pa
30,000- vibal
33,000+- dswd, para sa buong workshop
4,000= unilab foundation, para sa editing at proofreading ng nutri-guidebook at nutri-cookbook
1,000+-cfa -para sa storyline
7,500-isa pang sangay ng gobyerno, para sa editing at proofreading ng isang manuscript
8,000-dswd, office of the director, para sa creative thinking process workshop
5,000-kwf para sa translation ng isang maikling kuwento
2,000- nbdb para sa dalawang article sa bookwatch-updated
5,000-para sa talk sa csb-updated
1,800- c and e, sa paglalathala ng sanaysay kong Ang Piso sa kanilang textbook, updated